This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
athttp://books.google.com/
{της ήν aiu iL. ' .. d
PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,
OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM,
ινε LATINORUM, 8IVE GRFAECORUM, . QUI AB /£VO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII IIl (ANNO 1216) PRO LATINIS ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 1499) PRO GR/ECIS FLORUERUNT.
RECUSIO CHRONOLOGICA " — OMNIUM QUA EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC.E TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA ECCLESLE SAECULA,
JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS INTER 8E CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PRERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMIS SACULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORRS ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DOMATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TERXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE-
RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS8, AMPLIFICATA ;
DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, OHRONOLOGICIS, STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICI8, ANALQGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA BINE ULLA EXCEPTIONE ; 88ED PRA- SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, quo coNwsuLTo, QUIQUID NON SOLUM TALIS TALISYE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMiBSSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTURAZE SACRAE, £X QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S8. SCRIPTURA VERSUS, A PRIMO GENMESROS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT.
EDITIO ACCURATISSIMA, CARTERISQUE OMNIBUS PACILE AMTEPONENDA, SI PRRPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS CHARTA& QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIA DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRJESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET M88. ADOMNES ΑΤΑΤΕΘ, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS COADUNATORUM.
SERIES GR/ECA
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES, SCRIPTORESQUE ECCLESLE GFUECJAE A S. BARNABA AD BESSARIONEM
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBLIOTHEC/EE CLERI UNIVERS/E SIVE CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTI/E REGGLESIASTIC/E RAMOS EDITORE
——ÁÁildlllllip- («Em —————— PATROLOGLE£ GRAECA TOMUS XXIX.
S. BASILIUS C/ESARIBNSIS BPISCOPUS
, PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET 1.-Ρ. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU MAINE, 191.
: 1886
Clichy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Bac-d'Asniéres, 27.3.85.
—
TOY EN ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ
ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ,
APXIEIIIZKOIIOY KAIZAPEIAZ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ,
ΤΑ EYPIEZKOMENA ΠΑΝΤΑ.
S. P. N. BASILII,
CASAREJE CAPPADOCLE ARCHIEPISCOPI,
OPERA OMNIA QUAE EXSTANT,
VEL QUAS SUB EJUS NOMINE CIRCUMFERUNTUR,
AD MSS. CODICES GALLICANOS, VATICANOS, FLORENTINOS ET ANGLICOS, NECNON AD ANTIQUIORES EDITIONES CASTIGATA, MULTIS AUCTA : NOVA INTERPRETATIONE, CRITICIS PRAEFATIONIBUS, NOTIS, VARIIS LECTIONIBUS ILLUSTRATA, NOVA SANCTI DOCTORIS VITA ET COPIOSISSIMIS INDICIBUS LOCUPLETATA, OPERA ET &$TUDIO NMemaehoruma ordinis saneti Benedicti e eongregatione 8S. NHauri. ACGCURANTE ET RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHECAEE CLERI UNIVERS/E ,
SIVE
CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE.
—-————D-0-0-«——— ——————
TOMUS PRIMUS.
6.99 εσφου ος €* e φ66υ « ο 36
PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES , IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU MAINE, 121.
1886
MES ο... « ) "i . ^ ε 1 4 . & /
ο. V. dC ..
PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,
OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM,
SIVE LATINORUM, SIVE GELECORUM, . QUI AB -£VO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII Ill (ANNO 1216) PRO LATINIS ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 1499) PRO GR/ECIS FLORUERUNT.
RECUSIO CHRONOLOGICA " — OMNIUM QUE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA ECCLESLE SAECULA,
| JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS INTER 8E CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM | DILIGENTER CASTIGATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA& TRIBUS NOVISSIMIS SACULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORRS ALICUJUS MOMENTI SUBSRQUENTIBUS, DOMATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE- BIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORMATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS8, AMPLIFICATA ;
DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, OHRONOLOGICIS, STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICI8, ANALQGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PRA- SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIQUID NON $O0LUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMiSSO,IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTURAZE SACR/E, £X QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 6. SCRIPTURAE VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI 8INT.
EDITIO ACCURATISSIMA, CARTERISQUE OMNIBUS FACILE ANMTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTRRUM NITIDITAS CHARTAR QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFRCTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAB, PRJESERTIMQUE Ι8ΤΑ COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA,EX OPERIBUS ET M88. AD OMNES /ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS COADUNATORUM.
SERIES GR/ECA
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES, SCRIPTORESQUE ECCLESLE GFLECAE Α S. BARNABA AD BESSARIONEM
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBLIOTHECUE CLERI UNIVERSJE, SIVE CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE RECCLESIASTIC/E RAMOS EDITORE
— ÀÁÁEBD-.O- ————— PATROLOGLE£ GRAECA TOMUS XXIX.
S. BASILIUS C/ESARIENSIS BPISCOPUS
, PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEE DU MAINE, 187.
. 1886
Clichy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Bac-d'Asniéres. 27.3.85.
TOY EN ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ HMON
BAXIAEIOY,
ΛΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΛΠΠΑΔΟΚΕΙΑΣ,
ΤΑ ΗΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ.
S. P. N. ΡΛΡΙ
CASAREJE CAPPADOCLE ARCHIEPISCOPI,
OPERA OMNIA QUAE EXSTANT,
VEL QUAE SUB EJUS NOMINE CIRCUMFERUNTUR,
AD MSS. CODICES GALLICANOS, VATICANOS, FLORENTINOS ET ANGLICOS, NECNON AD ANTIQUIORES EDITIONES CASTIGATA, MULTIS AUCTA : NOVA INTERPRETATIONE, CRITICIS PRAUEFATIONIBUS, NOTIS, VARIIS LECTIONIBUS ILLUSTRATA, NOVA SANCTI DOCTORIS VITA ET COPIOSISSIMIS INDICIBUS LOCUPLETATA, OPERA ET STUDIO Memaehorum: ordinis saneti Benedieti e congregatione 8S. NHauri. ACCURANTE ET RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHEC/E €LEBRI UNIVERSE,
SIVE
CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE.
—— — 0-050 -«————————————
TOMUS PRIMUS.
PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES , IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU MAINE, 127.
1886
ELENGCHUS
AUCTORUM ET OPERUM QU/£ IN HOC ΤΟΝΟ XXIX CONTINENTUR
S. BASILIUS C/ESARIENSIS EPISCOPUS.
Homilie in Hexsmenen. Col. 43 — in Psalmos. 90'l 408
Contra Eunomium libri quinque.
*
—X
VITA S. BASILII MAGNI
ARCHIEPISCOPI CAESARIENSIS*.
Propositum mihi est in hac pertractatione quid gesserit et scripserit S. Dasilius, obser- vato quam accuratissime potero temporum ordine, exponere. Ordinis enim in rebus gestis
enarrandis tanta virtus est, ut non solum facilius animo
percipiantur, dum suum quaque
locum decenter tenent, sed etiam pretii plurimum accedat aut decedat, prout apte secusve collocantur. Permulta sunt, quorum consilii ratio penitus latebit, si a suo divellantur tem-
pore ; alia laudem longe exiliorem, nonnulla etiam difficiliorem habebunt excusationem.
Quin eüam recte facta vim et naturam amittunt, ac. virtutes
nonnunquam invertuntur, si
quis eventus loco non suo narretur. Charitas Basilii, qui patrimonium et initio monastici instituü, et decem post annis, gravi urgente fame, distribuit, magnus esse navus videtur in severo paupertatis legislatore, eumque arguere, quod non statim se omnibus rebus nu- daverit. Sed si matrem Emmeliam grassante illa fame obiisse demonstretur, accepta illius morte hereditas, ut mos erat temporum illorum, et statim in pauperes eífusa, promptum Dasilii ad omnia projicienda animum declarat.
Hoc unum de multis exemplum affero, ut neminem deterreat legendi et investigandi la-
bor. Suscepta enim hujus vitae scribendze ratio, dis sepe versatur, non tanta voluptate in le
fluens narratio. Non tamen, ut equidem opi
propterea quod in obcuris rehus explican-
gendo retinet, quanta libera et sine salebris nor, officient obscurae difficilesque quzstiones,
in quibus interdum morabimur, quonimus germana Dasilii effigies ante oculos . epicta ver- setur. Uunicuique in promptu erit eximia llla pietas, tot natur? dona, tot doctrinz orna- menta in latebris recondens: summa charitas ne in so:itudine quidem discedens ab augen-
Jis. Ecclesiz utilitatibus, in sacerdotio autem inter Ecclesie, sed pluribus aliis regendis, imo pacificandis
perpetuos et graves morbos non uni totius orbis Ecclesiis intenta : ani-
mus in amplissimo gradu et summa fama celebritate demississimus, in defendendo episco- patus jure magnus et sublimis, in colendis amicitiis omni humanitate expolitus, facilis ad deponendam offensionem, semperque ad placandos homines non amicos paratissimus : in
propriis contumeliis summa lenitas et mansuetudo, totum orbem famosos libellos silentio pér tres annos perferena : Christi injuriis animi fortitudo et constantia, quam
teterrimas calumnias et sparsos per in. defendendis autem
non ezxsilii, non mortis pericula, non
ullius potestatis metus a veritate palam et aperte predicanda deterruerunt.
CAPUT PRIMUM, I. S. Basilius Casarec nascitur.II Idque circa anum 329. 111. De illiusavis. YV De patre Ba- silio el matre Emmelia. V. Basilii sub avia Macrina acdeinde sub patre puerilis institutio. VI. Cosaream Ca padocum mittitur ud studia literarum, idque is rationum momentis probatur.
I. Sanctum Dasilium Czesarezin Cappadocia na- lum esse discimus maxime ex Gregorio Nazianzeno, quieum nominatim (a)Cappadocem appellat,seque et Basilium dicit(b), cum ex eadem patriain diversas regiones discendi causa abiissent, rursus Athenis
(a) Naz. ep. 6. (b) or. 20.
velut ex composito coivisse. Ipse Basilius non ob- scure declarat natum se esse (Φε4Γθῷ in homilia in Gordium marlyrem, n. 2. Patriam suam in epi- stolis 76 et 96 appellat Cappodociam. Sed tamen hujus nominis houorein ipsi etiam Ponto defert. ll- lius pater Basilius, etsi ssepe in Cappadociam ve- niebat,pracipuum tamen in Ponto domicilium col
locaverat; siquidem Macrina noriens ait apud Gre- gorium Nyssenum (c, patris sui famam extra Pon- tum diffusam non fuisse,satisque illi fuissein patria decus assequi. Basilii frater Gregoriux patriam
(c) Vit. S. Maer., 192.
*" Auctore Domno Prudentio Marano, qui, Juliano Garnerio jam anno 1725, die 3 Junii, defuneto, edi-
uonis absolvendz curam suscepit.
PATROL. Gh, XXIX.
S Y
vi
PROLEGOMENA.
agnoscit Pontum, ibid. p. 182. Narrat Basilius in A aliquanto fuit Gregorio Nazianzeno (c), qui cum in
epist. 51 se cum mullis in patria Deum timentibus insolabiliter doluisse, quod Dianius formul» Cun- stantinopoli allat; subscripsisset:patriam appellans Pontisolitudinemin qua tunc delitescebat. Cumque aliquando sese ex hac soliludine ad Gregoriuimn, Nazianzenum contulisset et apud eum moraretur, sui illum fratres amicitiam et patrium commemo- rantes (a), veluti profugum quemdam revocare co. nati sunt. Prepositum quemdam pagorum in Ponto appellat patrie prepositum, in epist. 87.
Hac testimonia in speciem pugnantia si inter se conferantur, plus equidem Gregorio Nazianzeno tribuam,qui Basilium Cappadocem appellat, ante- quam ullaei necessitudo cum Cappadocia intercede-
lucem patre episcopo editus sit,citius nasci non po. tuit anno 328,quo ipsius pater ordinatus est,utpote mortuus anno 373 exeunte aut ineunte 2374, emeri- lis in episcopatu quadraginta quinque annis. Jam vero Gregorium in episcopatu palris natum esse, etsi mirum id et prorsusinsolitum videtur,nec cum legibus ecclesiasticis valde consonum,clare tamen perspicitur ex his Gregorii ad filium verbis (d) :
Οὕπω τοσοῦτον ἐκμεμέτρηκας βίον,
"0σος 9130s θυσιῶν ἐμοὶ χρόνος.
Nondum tot annos vita percurrit tua, ——
Quot ti in sacris sunt jam peracti victimis. Frustra Gregorii ortus ad primos episcopatus men- ses referatur. Ne sic quidem difficultas winuetur,
ret, preter eam quam nalura conflaverat. Nondum p cam Czsarium fratrem Gregorius habuerit natu enim episcopus erat aul presbyter.Litteris quidem — minorem. Baronius exaggerationem in verbis Gre- Casarec operam dederat; sed id tanti non erat,cur gorii suspitatur; sed sine ulla prorsus ratione. Cappadox diceretur: 8119 enim urbes pari jure Ba- — Papebrochius pro θυσιῶν legendum conjicit ἐτησίων silium sibi vindicassent. Aliud ergo cause non vi- aul δὶς t&v ἐμοὶ χρόνος. Sed satius est cum Tille- detur exstitisse cur Cappadox diceretur, nisi quod montio fateri legem ecclesiasticain de continentia Casares in lucem editus fuerat. At faciliusest ex- episcoporum nondumin omnibusomnino Ecclesiis plicare cur Pontum patriamappellet Basilius,quam- viguisse, quam apertissimum locum ejusmodi con- vis natus in hac regione non fuisset, Hac enim pa- jecturis attentare. Probabilior esset difficultatis tria parentis el avorum : ibi pater domiciiium ha- solvendse ratio,si Gregorius,qui anno 335 baptisa- bueral : ibi nati fuerant Basilii fratres : ibi nutrici tusest, et inter sacerdotium ac baptisma aliquod traditas alendus:ibi prima illius et pietatis et litte — temporis spatium interposuit, in presbyteri gradu rarum tirocinia : ibi dilecta solitudo, in quam se dici posset aliquandiu ministrasse,etad hanc digni- receperat.Tot ergo nominibuahuic loco obstrictus, tatem anno 327 pervenisse. Sed hujus rei nullum non immerito illum instar patrie habebat.Sic Gre- |, exstat vestigium. Plura vide apud Tillemontium, gorius Nyssenus locum, in quo quadraginta mar- ΄ not. 4, in Greg. Naz. Basilius ergo, qui aliquanto tyres passi fuerant, patriam suam esse dicit quia post Gregorium in lucem edilus est, circa annum patrum suorum patria erat, tom.IlI, p. 500. [Idem — 329 natus videtur ; et cum senem se esse dicit (6) in oratione in S. Theodorum, p.585, Amaseara illius anno 374, id non tam illius annis tribuendum patriam vocat,quia,martyris, inquit, patria locus quam perpetue cuidam ipfirmitati,qua ab ineunte est pesstonis. Quin etiam ipse Basilius Armeniam — setate incepit, ac postea poenitentie et sacerdotii appellat patriam inepist.222,n 3,ubiaitseexvariis laboribus et novis supervenientibus morbis sic peregrinationibus redeuntem invenisse in patria accrevit,ut inipso setatis robore senex videretur(f, uonnullos, qui vitam monasticam profitebantur: ac dentibus careret annos natus 46.
quibus verbisEu-tathium Sebastenumdesignat.Mi- ^ III. Paternum genus Basilius e Ponto,ut testatur rum autem non est Basilium Cesares natum esse, | Gregorius Nazianzenus ,g),maternum ex Cappado- quamvisipsius pater precipue in Pontodomicilium cia ducebat. Quanquam Gregorius Nyssenus, cum habuerit. Am;.leenim possessiones,quasinCappa- — quadraginta martyres in eo locolaudaret,ubi passi docia habebat. sepe illum Cesaream traxerunt οἱ fuerant,id est Sebastie in Armenia, hanc majorum
diu in hac urbe detinuerunt, adeo ut illius et Em- melie preclare facta Gregorius inter Pontum οἱ Cappodociam divisa fuisse testetur (5).
Η. Natus est Dasilius circa annum 329, ique salis quadrat cum illius litterarum studiis,que an- no 355 exunte absoluta fuerunt. Non enim patitur eximia illius ingenii acies, quee mature disciplinis liberalibus ceepitexcoli,uteum,cum rediit Athenis, annos natum fuisse plusquam viginti septem existi- meinus.Sed alia subest longe gravior ratio. Junior
ο) Ep. 8, n. 1, p. 80. ij Or 90. . 93.
suorum patriam esse asseverat, sive quia inde in Pontum aut. Cappadociam transierant, sive. quia olim Sebastia Cappadocia attributa erat.
Erat autem utrumque illud genus militaribus, pa- latinis et municipalibus dignitatibus insigne,ac di-
. vitiis et opibus, et excelsis thronis ac eloquentia
fama clarum (A) ; sed pielate ac religionis studio, et rebus pro Christo forliter gestis longe clarius. Nam maternusBssilii avus vita et bonis pro Christo spoliatus ab imperatore fuerat(i). Avi autem pater-
Ep. 2392. (p ος. 30, (^) Ibid. (1) Nyss. Vit. S. Macr. tom. ll. p. 191.
VITA 8; BASILII.
ni erant illi quidem ad omnia pro Christo perferen- da paratissimi; sed cum mem;nissent Gregorium Neoczsariensem in persecutione Decii (retinebat enim Macrina illius docuinenta («), quecunque ad ipsam memoriz serie pervenerant) et fugisse et ad fugam alios adhortatum esse;receperuntsein quatn- dam Ponticorum montiumsilvam (bi, paucis adhibi- lisfugs consciis eL victus ministris.In hoc exsilio se- plém annos et aliquanto amplius subdiovixerunt, pluviis,algoribus et frigoribus expositi,ab omnibus vile commodis,ab amicis et omni hominum socie- late remoti.SedChristusin eorum solatium concessa olim Israelitis miracula renovavit. Quodam enim die subiit eos lautioris mensz desiderium;naui diutur- nitas temporis fastidium attulerat necessariorum ciborum.At nequaquam inussitaverunt, ut lsraeliUp; sed a Deo,summa illius potentlz fiducia,suaviorem cibum postularunt, vel ex avibus in aere volitanti- Lus,vel e feris,qnain montibus errabant. Vix locui erant, cum eorum pedibus accidit obsonium sponte oblatum, cervi mirz magnitudinis repente e tumu- lis apparentes, ac innuentibus sese dedentes, ex quibus quantum voluntas ferebat delinuerunt, quod supererat in silvas ad aliud convivium dimi- serunt. Ex his Gregorii Nazianzeni verbis perspi- citur non ubius diei cibum hoc iniraculo provisum eis fuisse;sed ad septem exsiliiannos minus com- mode miraculom extendit Papebrochius.
Heec autem contigissse narrat Gregorius in atro- cissima omnium maximeque horrenda Maximini persecutione, qui cum post plures alios, qui paulo anle fuerant, ingruisset, laudem eis humarvitatis sua credulitate conciliavit His coloribus clare de-
pingitur Maxiininus secundus, minime vero,ut Pa- -
pebrochius opinatus est, Maximinus primus,cujus persecutio nec omnium crudelissima exstitit, nec per septem annos; nec alias perseculiones proxime subsecuta est; processerat enim pax viginti quin- que annorum, Sed cum Maximinus secundus non regnavit in Ponto et Asia Minore, nisi anno 314, post mortem Galerii; Baronius (c) et Tillemontius existimant hoc miraculum regnanteillo in Egypto et Syria contigisse, ac proavos Basilii anno 304 secessisse, el usque ad annum 311 delituisse. Ex
his autem latebris prodeuntes anno 311, post data p
aGalerio in gratiam Christianorum edicta,graviora deinceps videntur subiisse certamina. Ait enim Gregorius Nazianzenus eos ad dimicandum ala- criores faclos esse hoc miraculo,quod eis hunc in esum & Deo concessum fuerat. Hinc etiam (p.319) eos recenset inter fortissimos athlelas,qui cum pe- ae usque àd mortem decerlassent, victori; sux superstites (d) fuerunt. Nyssenus vero couceptis verbis ait Macrinam in confitendo Christo tempore
a) Basil. ep. 204, n. 6. b) Naz. or. 20. €) Àd an. 304. (dj Vit. Macr. p. 178, 191. (e) Nyss. Vit. Macr. p. 392.
τη
^ persecutionis decertasse, ejusque et mariti bona
ob Chrisli confessionem fuisse publicata,
Hanc dimicationem existimat Tillemontius vel sub Maximino collocasilam esse,qui persecutionem redintegravit auno 311, paucis post Galerii mortem mensibus, vel sub Licinio qui persecutus est Ec- clesiara anno 390, ac maxime in Pontoxredulita- lem suam exereuit. Quo nomine appellatus fuerit paternus ille avus Basilii, nescimus. Avis nomen Macrinz fuit, que cum Basilium infantem infor- maverit οἱ inslituerit, videntur usque ad annum 340 vixisse.
IV. Horum (lius Basilius, nostri Basilii pater. eximias virtutes cum magnis eruditionis et elo-
B quenti: ornamentis conjunxit. Inclaruit enim in fo-
ro(e),et eloquentia summa celebritate in Ponto do- cuit.Sed morumsanciitateclarior exstilit,ita ut pri- imas el in hoc genere solus filius Basilius eripuisse videretur(f).Hujus fides miracula impetravit,ut mo- do videbimus. [sin matrimonium duxit parem ge- neris et virtutum splendore feminam, Emmeliam, qua id inter mulieres fuit,quod Basilius filius inter viros, teste Nasianzenoig). Hac libenter matrimo- nio virginitatem pretulisset.Sed el patre,quemim- perator vita et bonis spoliaverat, et matre in ipso tieatis flore orbata,ut vitaret pericula ob summani venustatem imminentia(plurimi enim illius nuptias ambibant,nonnulli etiam raptum meditari videban- tur),ad matrimonii portum confugit, ac viro ino- rum gravitate spectato vitam suain custodiendam commisit. In hoc matrimonio, quod non minus virtutis quam corporum erat, enituit pauperum alendorum et bospitum excipiendorum studium ; anima purgatio per continentiam, bonorum portio Deo consecrata, quz res paucis tunc exemplis co- gniJa erat, quia sub imperatoribus ethnicis luta non fuisset Eeclesiis praediorum possessio. Heec au- tein in Ecclesias et pauperes liberalitas nequaquam eorum divitias comminuit, sed potius fide adeo multiplicavit, ut amplissimas in tribus provinciis possessiones haberent. Quod eo mirabilius est, quod Emmeliz patris, Basilii parentum bona pu- blicata fuerant. Quin etiam eorum re familiari in novem partes pro filiorum numero divisa, singulae partes paternas opes superarunt.
Sed precipua Basilii et Kinmelig gloria, proles exstitit. Decem liberos susceperunt (4), quorum tres episcopi summa sanctitatis et doctring laude floruerunt. Unus aliquis ex his liberis videtur ad- modum ipfans mortuus : siquidem obeante marito Emmelia quatuor filiorum et quinque filiarum ma- ler erat (i), eorumque bona in novem partes divisa sunt. Omnium oatu maxima fuit S. Macrina, Pri- mus filiorum S. Basilius, secundus Naucratius de
(f) Naz. or. 90. q Ibid. ) Nyss. Vit. Macr
., 186. ti Ibid. 181, 194. ^
VIII
PROLEGOMENA.
quo infra nonnulla dicentur, tertius S. Gregorius 4 Neocssares vixisse argumento est,quod se magi-
Nyssenus. Omnium postremus fuit S. Petrus Se- bastenus. qui statim atque in lucem editus est,pa- trem amisit. Quatuor filias honorifice collocaverat S. Emmelia,paulo antequam Dasilius Athenisredi- ret.Harum ex aliqua progenit» fuerunt ille Basi- Ιὰ sororis filie, quas Gaudentius (a) Cesariensi monasterio prefuisse testatur. Inter consangui- neos Basilii eminetimprimis patruus ejus Gregorius in Cappadocia episcopns,qui cum ipsi ac fratribus parentis loco exstitishet, postea cum pluribus aliis Cappadocizx episcopis ejus ordinationi intercessit. Cognatos Basilius habuit Atarbiumn Neocesarien- sem, Soranum Soythici limitis ducem et Pc 7e- nium,quem Satalensi Ecclesi: episcopum dedit(b), Palladiam, quam tum ob egregio mores, tum ob consanguinitatem in matris loco reverebatur, ut ipse testalur in epist. 197.
: V. His ortus parentibus Basilius,quem Gregorius frater cum Samuelein eo comparat (6), quod utille matris, ita iste patris precibus a Deo concessus fuerit. Eadem patris fide ex lethali morbo infans ereptus est; cum Christus patri in somnis visus dixisset, ut olim regulo Capharnait», Vade, filius tuus vivit.Reguli (idem imitatus Basilius filium in- columem recepit.Non in Cappadocianutritus Basi- lius (d), sed in quodam pago, quem parentes in Pontopossidebant. Regende» infantis Basilii curam suscepit ornatissima femina,avia Macrina,ac tene-
re menti sanz doctrina semina mandavit, que C
nulla nunquam temporum vicissitudine immutata, sed aucta semper et exculta preclarissimos fructus tulerunt.Permagui intererat sic institui Dasilium, non solum ut veritatem mature combiberet, sed etiam ut calumniis inimicorum occurreret. Quid- quid enim a sanctissima illa muliere acceperat, a Gregorio Neoczsariensi accepisse videbatur,quem illa sic colebat,ut omnia illius verba, quecunque ad ipsam serie memoris pervenerant, accurate retineret (e). His se Basilius ab ea imbutum fuisse testatur in epist. 204, et hoc telo repellit inustas fidei suc criminationes. Sic etiam in ep. 223 et in procinio Moralium. Heresis Áriana, que tunc
stros mysteriorum et patres spirituales habuisse di - cit (gj), Gregorium, summum illum virum et quot- quot posteum sediepiseopali succedentes,alius post alium velutistelle quedam exorientes isdem ves- ligiis institerunt. [nter hos Gregorii successores numerat haud dubie Musonium, prastantissimum virum, cui longe dissimilis Atarbius successerat. Porro czteros quidem episcopos Neoc:sesarienses avia narrante cognovit Basilius; at Musonium per sc ipse puer videtur audiisse.Is enim cum mortuus sit anno 368 aut 360, non admodumssenex, docere non potuit Macrinam,quz in alia dicecesi degebat non multo post annum 330,nempe in illo pago ubi Basilium educavit.
Translatus Neoczsaream Basilius invenit in Era- melia matre alteram Macrinam.Nam ab ea quoque catholicam doctrinam accepisse se gloriatur (A). Ipse etiam pater operam suam adjungebat uxoriin instituendo ad pietatem filio (i); sed illius animum liberalibus disciplinirimhuereproprium suum mu- nus esse ducebat, vir utraque laude in Ponte ex- cellens, et pielate et eloquentia. Sub tanto magi- stro mirifice profecit Basilius; sed cum eun nul- lius rei expertem esse oporteret, ut ait Oregorius Nazianzenus, in alias provincias mittitur, ut vel- ul apes ex variis floribus, sic ipse ex variis magi- stris utilissima quique perciperet. Hinc eum Cz- sarea,ac deinde Gonstantinopolis,et tandem Athe- na habuerunt.
VI.Sed utra Basilium habuerit Czsarea,quz sita est in Cappadocia,an qus in Palestina,magna sen- tentiarum varietate ambigitur. Multis partibus vi- detur preferenda eorum opinio,qui Basilium Cae- sares in Cappadocialitteris operam dedisse volunt. 1* Basilius optat in epist. 64 ut Hesychius, quicum se multis rebus ab initio conjunctum fuisse dicit, aliquando ad antiquos utriusque lares se conferat. Ánliquum illud Basili et Hesychii domicilium aliud esse non potest quam Ciesarea,unde scribebat Ba- silius, nec aliud tempas assignari potest, quo sese Cesares noverint,nisi cum uterque litteris operam daret.
grassabatur, curam injiciebat catholicis parenti- D 2» Narrat Gregorius Nazianzenas (0 se et Basi-
bus, ut mature filiorum animos communirent. Eo autem mirabilius Basilii in his percipiendis documentis acumen el in relinendis constantia, quod sub avia ultra teneram infantiam non fuit. Nam ubi primum litteris ediscendis idoneus fuit, ex avit manibus ad patris disciplinam transiit, qui rhetoricam magna celebritate in Ponte docebat(f), ueque hoc minus iu pago, ubi educatus Basilius, gerere poluit, sed in magna aliqua urbe,atque, ut verisimile est, Neoceshrec. Basilium aliquandiu
(u) Homil. 17.
(b) Ep. 155, 165, 103.
(c) Nyss. De Basi. p. 294. . 97 et 210., n. 1.
9) Bp, 304, n. 6.
lium, veluti flurzum quemdam fluminis, ex eodem patrio fonte in diversas regiones doctrine cupidi- trate dissectos,rursus,velut ex composito, Deo víde- licetíta impellente, Athenis coivisse. Uterque ergo in Cappadocia conjunctus fuerat, uterque inde in
varias regiones profectus,non alter e Pento,alter e
Cappadocia. Atque id confirmatur tum Gregorii preabyteritestimonio,qui Gregorium Nazianzenum utramque Cesareamstudiorum causa petiisse testa- tur;tum ipsius etiam Gregorii Nazianzeni, qui Ba-
Naz. or. 20; Nyss. Vit. Macr., 192. ) Ep. 204, n. 2. h) Ep. 228, n. 8. P Nas. or. 20. 0) Or. 20.
VITA 8.
BASILII. IX
silium sibi plenius Athenis cognitum fuisse dicit, Α cherrimam ipsique mazime propriam eripuerit.
cum ániea ignotus non fuisset, Sese autem alibi non videntur novisse, quam in Cappadocia.
3* Scribit Basilius in epist. 51 se a prima setate nutritum fuisse iu amoreDianii episcopi Ceesarien- sis, et considerasse quam esset ille vir aspectu venerabilis,et postquam adfuit ratio, illum etiam ex interioribus bonis cognovisse,illiusque delecta- tum consuetudine. 'Ex πρώτης ἡλικίας συνετράφην τῷ περὶ αὐτὸν φίλτρῳ... ἐπεὶ δέ µοι λοιπὸν καὶ ὁ λο- ἵος καρῃν, τότε δὴ καὶ ἀπὲ τῶν τής ψυχῆς ἀγαθών αὐτὸν ἐπεγίνωσκον καὶ ἔχαιρον αὐτοῦ τῇ συνουσίᾳ. Ex his colligo Basilium Czsaree adolescentem pluribus annis commoratum fuisse, ibique satis diu
Nam cum alio civitates aliis orxamentis vel antiquis,ve] notis glorientur, prout, opinor, vel historiis, vel robus quibusdam visendis ornato sunt : hanc contra ut arma vel tragedias note quedam atque insignia, sic litterarum gloria nobilstal illustremque reddit.
Nihil est his in verbis quod nonCasarezCappa- docum optime congruat; nonnulla in alteram 458- saream inepte prorsus ac inurbane dicta essent. Satis apte Gregorius urbem, in qua loquebatur et voce el manu designans dicebat, Hanc, inquam, illu- etrem civitatem.Non putatTillemontius hancCasa- ream a studiis litterarum, ut a praecipuo urbis or- namento, laudari debuisse. Sed ut omittam Euse-
educatum, ut posset se in amando Dianio et consi- B bium,qui Cappadociae praesules doctrina inter alios
derandaillius oris majestate nutritum dicere.Tille- montius, ut hunc locum explicet, Basilium conjicit admodum infantem Cesaream a parentibus non- nunquam porlatum fuisse. Sed hujus conjectura, qui sua sponte parum congruit infantis, nullum profert argumentum doctissimus scriptor : atque etiamsi proferret, num se in amando et videndo Dianio nutrilum posset dicere, quem nonnunquam infans vidisset ? Nee Tillemontio favent hac verba, & prima etate : optime enim referuntur ad adole- scentiam. Nam et qus sequuntur, postquamadfwuit ratio, delectabar illiws consuetudine non de adole. scentia, sed de virili etate accipi debent, neque
enituisse testatur (8), ipse Basilius Gregorii testi- monio suum adjungit, et litteris,inter patris orna- menta, palmam dat. Sicenim de illo statu loquitur (b),in quem divisione Cappadocise redigebatur : Spectaculum [adissimum facla est inquit, quepri- us tum de litteralis viris,tum de aliis bonis, quibus opulenta urbes abundant,gloriabatur Similiter in epist. 74, n. 3, litterarum studia, intor ea qua civi- tali nomen el famam pepererant, praecipue com- memorat. Qua autem erat urbanitate Gregorius, num potuit, Caesare; nomine pronuntiato,audito- res admonere, non eam Gesaream, in qua oratio- nem habebat, sed illustrem illam in Palastina ci-
enim adolescens Basilius in Dianii consuetudi- C vitatem a se designari? Nunquam eum tam inur-
nem admissus, sed postquam rediit Athenis. Virilem ztatem similiter designat in epist. 293, ubi se aliam ex alia doctrinam ἓν τῇ τοῦ λόγου συµ- πληρώσει, cum. adolevit ratio, non mutasse, sed accepta ab avia et matre principia relinuisse de- clarat.
4* Idem efficitur ex ipsis Gregorii verbis,quibus post Billium etBaroniumTillemontiusCesaream in Palestina indicari arbitratur. Sic igitur Gregorius in oratione qnam de Basilii laudibus habuit Czesa- reg: 'Exi τὴν Καισαρέων πόλιν ἐπείγεται, τῶν τῇδε µεθέξων παιδευτηρίων, ταὺτην δὲ λέγω τὴν περιφανΏη α xal ἡμετέραν (ἐπεὶ xal τῶν ἐμῶν λόγων αὕτη
bane tamque pingui Minerva locutum credam. Quas sequuntur delitterarum studiis, non minus inornata et illepida essent, siad Cesaream Pa- lestina referrentur ; cum Cesarienses, quos alloquebatur Gregorius, hanc laudem, ut jam dixi, aliis civitatibus non concederent.
Non omittendum quod addit Gregorius: Jam quo sequuntur, ii exponant quí et eum. apud. se erudierunt et fructum ez ipsius eruditione cepe- runt, quantus videlicet magistris, quantus aqua- libus esset, etc. Non superest ambigendi locus ulris Cessariensibus hac narranda Gregorius re- linquat ; iis qui longeremoti erant, neque ex Β8-
αθηγεμὼν καὶ διδάσκαλος), τὴν οὐχ ἧττον λόγων psilii eruditione majorem qnam aliae civitates uti-
μητρόπολεν, ἢ τῶν πόλεων ὦν ὑπέρχειται, xal καθ ὦν ἔχει τὴν δυναστείαν fjv et τις τοῦ ἐν λόγοις κράτους ἀποστερήσειεν, ἀφῃρηχκὼς ἔσται αὐτὸ τὸ κάλλιστόν τε xai ἰδικώτατον. ”Αλλαι μὲν γὰρ τῶν πόθεων ἄλλοις ἁγάλλονται χαλλωπίσμασιν, T, παλαιοῖς, Ἡ νέοις, ὅπως iv οἴμαι τῶν διηγημάτων ἔχωσιν fj cv. ὁρωμένων, τῖρε λόγοι τὸ γνώρισμα, ὥσπερ ἐν τοῖς ὅπλοις fj τοῖς Gigas: τὰ Ἐπίσημα. Casaream, ut scholarum ur- bis illius particeps esset, contendil, hanc inquam illustrem civitatem,et nostrum (nam meorum quo- que studiorum duxet magistra exstitit, qua non vinus litterarumatquedoctring, quam urbiumqui- bus prcellit εἰ dominatur, metropolis : quam si quis doctrine palma spoliaveril,rem omnium pul.
(a) In Vita Const., cap. 43.
litatem perceperant, aniis quos alloquebatur Gre- gorius, quique et Basilii studiorum poterant me- minisse, et illius doctrina per tot annos imbuti fuerant. Cum igitur his verbis Cesarea Cappado- cum dignoscatur, immerito quzrit Tillemontius, cur Gregorius, qui Ceesaree perora5at, Basilium in hanc urbem conceptis verbis venisse non dicat; cur non eam designet, nisi ejusmodi notis, que saltem ei cum altera Cesarea communes sint. Sed idem doctissimus scriptor hoc potissimum argumento nititur.quod Gregorius, postquam Cze- saream suam essedixit,statim addat ideosuam esse, quia ibilitteris operam dederat: Hanc, inquam, illustrem cicilatem, et nostram;nam meorum quo-
(b) Ep. 76.
χ PROLEGOMENA. que studiorum dux et magistra exstitit. Negat Til- A philosephis operam non dedisse, sed hanc disei-
lemontius hec convenire in Caesaream Cappado- cie, quam Gregorius suam aliis de causis vocare poterat, imprimis, quia e m provincie metropo: lim agnoscebat ; quod cum omnibus notum esset, suam dicere debuit, nulla addita ratione, ut in aliis locis facit.
Quod instar incommodi objicit Tillemontius, id argumenti loco adhibere possumus, quamvis illum in interpretatione hujus loci sequamur. Nam cum Cresaream Gregorius ob disciplinas, quas ibi per- ceperat, non solum ob metropoliticsjura suam di- ceret ; rationem addere debuit,cur eam singulari modo suam diceret. Alioqui nemo non existimasset
plinam cum rhetorica Constautinopoli jungere co- pisse.
Si genuine sunt scripte Basilium inter et Liba- nium littere,dubium non est quin hunc sophistam BasiliusConstantinopoli studiorum socium habuerit aut magistrum. Gommemorat Libanius (b) amici- tiam communesque scholas,sibique ait (c) Basilium adolescentem admirationi fuisse; tum quod tempe- rantia cum senibus certaret, idque in urbe volu- ptatibus diffluente, tum quod magnam disciplina- rum partem jam tum esset consecutus. Sed cum Libanius,qui anno 314 natus est, mature inter so- phistas nomen habuerit,non videtur Basilii multo
euim ad metropolis jura respicere.Itaque etsiliunc B junioris fuisse condiscipulus. Quamobrem si tanta
locum intelligimus, ut intelligit Tillemontius; nihil velat de Cesarea €appadocum intelligi. Verum
fuit inter utrumque necessitudo, quanta ex his epistolis perspicitur, necesse est ut eum Basilius
Gregorii verba sic accipi possent in Billiiinterpre- audierit Constantinopoli. Sed cum hz littere non tatione, ut illud nostram referatur ad metropolim — Jevibus, ut infra videbitur, suspicionibus laborent, hoc modo, nostram tion minus litlerarum aique non libenter crediderim quidquid illarom nititur doctrina,quam urbium, quibus pracellit et domi- — auctoritate, nisi aliis testimoniis confirmetur. So- natur, metropolim. Sic interpretando restituitur crates quidem (d) et Sozomenus (e) narrant Basi- patrie sue Basilius, nec illius in fitteris institu- ]Jiam una cum Gregorio operam AntiochisLibanio tionis partes ullas Caesarea altera retinet. Fateor qedisse. Ateorum manifestusest error,cum neuter
tamen mihi non arridere hancinterpretandiratio- Antiochiam studiorum causa iverit, nec dubitant nem, qui non quadrat cum Greco contextu. Illud | eruditi viri, quin hos scriptores nominis similitu- enim τὴν οὐχ ἥττον non refertur ad vocem ἡμε- — dine deceperit Basilius sancti Joannis Chrysostomi τέραν, qua» pluribus aliis interjectis preecedit.Pr&- amicus, quem dum confundunt cum. Caxariensi, terea Ceesaream Gregorius doctrine metropolim | Gregorium;ei adjunxerunt.Non video ergo quibus vocat, non quia ibi litteris operam, dederat, sed . monumentissstatui possit Basilium Constantinopoli quia in hac urbe littere florebant. operam dedisse Libanio.Ne ipsum quidem tempus CAPUT II. aptissime quadraret, si Libanius, ut videtur Tille-
I. SanctusBasilíus e CappadociaConstantinopollm | montio, ab anno 346 usque ad 351 docnisset Ni- πα TLInde egorio Nazianaeno IV. Eorum comedia. Nam intra hoc tempus videntur collo- RSCRO. ΝΟΤΗΣ — anda Basilii studia Constantinopolitana. Sed cum
studia et Vi Αν et condiscipuli. V. Scribit Libanius Constantinopoli pulsus fuerit a Limenio, Lr Nemindpolinario:Quo anno Athenas reliquit, qui prefectus urbi fuit a pridie Idus Julias 547
J POTIS P usque ad vi April.349,fieri potuit ut, eo docente,
dine et robore ac proceritate, antequam illum pe- ο. . : nitentis labores debilitassent ; sed eum abejus- Dailius Constantinopolim anno 346 aut 347 ve- niret, eumque, ut, inter sophistas celeberrimum,
modi ornamentis laudare noluit Gregorius.Liben- . tius enarrat (a) illius in virtuteac litteris progres. ""diret. — E sus. Cum esset Cesarem, charus erat equalibuset — Cumbrevitempore|[Basilius in hac urbe maximas magistris, ac brevi tempore magno in pretio apud laudes in rhetorica ac philosophie disciplinis plebeios et. primores civitatis : rhetor inter rhe- — adeptus esset (f), tandem Athenas petiit, que do- tores etiam apte rhetoricam exhedram, philosophus D micilium et sedes litterarum habebantur.[llius ad- inter philosopbos etiam ante philosophie decreta, ventum fama nuntiavit, summamque exspeclalio- et quod maximum est, Christianis sacerdos ante nem omnibus movit, precipue vero Gregorio Na- sacerdotium. Adeo omnes illum mirabantur. Pre- —zianzeno,qui paulo ante in hanc urbem sese con- cipuum illius stadium non erant litter»,.sed phi- tulerat, ac Basilium Geesaresz cognoverat.Mos erat losophia Christiana, ad quam litteras referebat. Athenis, ut adolescentes, dum schola» sue nume- Inde Coustantinopolim mittitur,quae civitasrhe- rum augere et sui quisque sophiste zra ampliare toribusac philosopbis presstantissimis florebat,in- cupiunt, praoccuparent urbes, vias, montiuin ca- quit Gregorius; cujus ex testimonio et ex superio- cumina,campos,solitudines, omnes deniquc Attici ribus verbis, philosophus etiam ante philosophie — ac relique Greci partes, atque ipsos etiam in- decreta, perspicimus Basilium in urbe Cwsariensi colas,quorum maximam partem in sua studia scin-
a) Or. 90. d) Lib. tv, c. 26. ] Epist. 345 et 358. 6). vi, c. 17. c) Ep. 336 Nas. orat. 20
VITA 6.
BASILII. ΧΙ
debant. Ut quisque autem juvenum Athenas ve- A et studium virtus erat: uterque alteri norma erat
niebat, statim eum vel vi vel sponte suum facere conabantur. ls primum apud eorum aliquem, qui priores eum ceperant, hospitio excipiebatur, sive amicus esset, sive propinquus, sive civis, sive ex eorum numero, qui mercedis loco sophistis hanc augendi eorum lucri curam persolvebant. Deinde conviciis a quolibet lacessebatur, et per forum ad balneum cum pompa deducebatur. /Equis enim spatiis inter se distincti, bini eum antecedebant. Postquam autem propius accesserant, tum vero quasi furore correpti saltabant,et maximo clamore sublaio sistere jubebant, nec fas esse ingredi : si- mulque pulsaiis januis juvenem lerrebant,ac tan- dem aditu concesso in libertatem asserebant, ac deinceps sodalium numero ascribebatur.Gregorius, qui Basilium reverebatur, morum gravitatem et sermonum prudentiam videns, iis qui illum non noverant perwuasit, ut idem de illo sentirent. Ita- que solus fere ex omnibus advenis communem le- gem effugit. II. Amicitie Gregorium inter et Basilium igni- culi inde emicuerunt, ac paulo post in magnam facem novo Gregorii beneficio creverunt. Nam cum Armenii quidam, olim Basilii sub ipsius patre condiscipuli,illius laudes invidis oculis aspicerent, eumque suis argumentationum tricis capere tenta- rent, Gregorius, qui glorie Athenarum cupidus erat, veritus ne quid civitas dedecoris acciperet, si novus accola antiquiores superaret, primo ΑΓ-
et regula vivendi, et quid reclum necne sit discer- nendi.Neque ex sodalibus in suam consuetudinem asciscebant, nisi qui castissimi et pacatissimi es- sent. Dus illis note erant vie, altera ad sacras edes Christianorum, altera ad scholas ducens: festa, theatra, celebres conventus et convivia li- benter aliis relinquebant. Nihil majori ducebant laudi, quam ut Christiani essent et nominarentur: et in ea urbe, que simulacris ac simulacrorum laudatoribus et patronis abundabat, non modo nulla prorsus aura superstitionis afflati sunt, sed eliam fraude oculis suls visa ac perspecta, illic demones maxime contempserunt, ubi maxime co- lebantur.Eximia Basilii etGregorii conjunctio con-
B flaverat circa eos veluti quoddam amicorum idem sentientium sodalilium, cujus dux et ργοθρἰος Basilius. Non dubium quin ejusdem agminis dux alter exstiterit Gregorius, quamvis de se ipse ta- ceat. Inde evenit, ut egregium illud par amico- rum non in Grecia solum, sed etiam extra Gre- ciam celebraretur, et cum eorum magistri famam Athenarum adequarent, ipsi quoque, ubicunque noti erant magistri, in hominum ore versarentur el Oresti ac Pyladi longe ab omnibus prefer- rentur.
IV. His preditus erat moribus Basilius, qui eliam sine doctrina laudem habuissent; sed ad hos mores el (p. 333) egregiam indolem tanta accessit doctrinz copia, ut nemo cum eo comparandus es-
meniis opem ferebat; at ubi perfidum illorum con- C sel, sive in rethorica, sive in grammatica, qua
silium perspexit, totum se ad Basilium vertit, eo- que adjuvante Armenii penitus fusi. Inde Arme- niorum ira οἱ inimicilie in Gregorium,ut suum et urbis proditorem.Basilium autem Athenarum fasti- dium cepit, quia cum magna oninia sibi de hac urbe finxisset, minorem exspectatione reperiebat, [taque parum sibi beatus videbatur quod venisset, et inanem felicitatem Athenas vocabat. Tum Gre- gorius illius merorem consiliis suis abstersit, ei- que persuasit nec hominum mores brevi tempore, nec doctrinam et eruditionem leviter degustando, sed diu multumque probando et periclitando diju- dicari. Sic inter eos magis ac magis devinciebatur
linguam ad Grzecismum format, historias colligit, metris prieest,et carminibus leges prescribit ; sive in omnibus philosophiz partibus. Ne geometriam quidem et astronomiam ac arithmeticam neglexe- rat, sed iis relictis que ad pietatem prodesse non poterant, tantum sibi ex his disciplinis sumpserat, quantum salis erat, ut ab his qui sese in hoc ge- ne: e venditabant, eszagitarinon possel. Medicinam autem videtur apprime calluisse, propterea quod hauc illiartem perpetui morbi et necessariam fe- cer..nt, εἰ ad facilius percipiendam profuerant. Himerium et Proheresium Athenisaudierunt Ba- silius et Gregorius (a), sophistas longe celeberri-
amicitia dandis el accipiendis benevolentis signifi- D mos. Ex Basilii litteris cognoscimus eum a teneris
ealionibus.
Postquam autem sibi invicem aperuere consi- lium amplectend: philosophis, tum vero contu- bernales et conviciores fuere, ac tanta fuit animo- rum et in litteris et in virtutibus excolendis con- sensio, ut una utrique anima inesse videretur, duo corpora ferens. Par erat studium adipiscende do- etrinze, sed aberat invidia. Certabant non uter primas haberet,sed uter alteri concederet. Uterque laudes alterius suas ducebat. Unum utrique opus
(a) Socrat. I. iv, ο. 26 ; Sozom. I. vi, c. 17. (b Ep. 64. (c) Ep. 272.
amicitia conjunctum fuisse cum Hesychio et Teren- tio (5), cum Sophronio officiurum magistro (c) et Eusebioquodam episcopo(d).C:sarez eamdem do- mum habuit ac ille Hesychius.Cum Eusebio omnia ei communia fueruni. Sed qua in urbe simul vixe- rint, prorsus nescimus.Celso Libanii discipulo per- suasit Busilius ut secum Áthenas veniret (e), si ta- men Libanii ad Basilium litteris adhibenda fides. Julianum l'erequatorem Gregorius Nasianzenus(f| socium habuit studiorum : quod forte ei cum Basi-
(d) Ep. 71. e) Ep. 336. f) Orat. 9.
Xil PROLEGOMENA. lio commune fuit. At non dubium quin utrique A annum 342 aut 343 referenda. Quot autem annos
Athenis cognitus fuerit Julianus imperator : per- gpicua res est ex Gregorii testimoniis (a), nec ne- cesse est ut confirmetur Basilii ad Julianum aut Ju- liani ad Basilium epistolz auctoritate. Charum sibi ab adolescentia fuisse Basilium declarat Juliaé'us (b). Sed mirum cur Basilius sacrasse cum Juliano litteras didicisse testetur (c). Utrum id Athenis fa- ctum dicemus? at tunc profanis studiis operam da- bant, Utrum in Cappadocia ? tempus quidem qua- drat. Nam circa annum 345, quo tempore Basilius videtur fuisse Ceesarec,Julianusin castellum prope Caesaream deductus fuit, ubi cum Gallo fratre sex annos traduxit (d). Sed cum ibi inclusus ab omni equalium consuetudine removeretur, copia non erat ut eum Basilius videret. Verum his Basilii ad Julianum et Juliani ad Basilium litteris non mul- tum tribui debet.
V. Videtur Athenis scripta Basilii ad Apollina- rium epistola, que elsi a laico ad laicum scribeba: tur, nec quidquam habebat nisi amicam salutatio- nem,elapsis tamen annis viginli ab Eustathio adul- terata, et ad invidiam Basilio creandam magno so- nitu jactata est (e). Basilius in epistola 223, n. 4, qua scripta est anno 375 exeunte,scripsisse se di- citÁApollinarioante annos viginti etamplius.Ibidem iterum occurrente hujus rei mentione viginti tan-
fuerit Ceesarez, id, ut jam dixi, nullo exstat vesti- gio. Idem dici potest de studiis Constantinopolita- nis. Quod autem spectat ad Athenas, eo Basilium venisse putat Tillemontius anno 351, quia Grego - rius qui paulo ante Basilium in hanc urbem adve- nit,imberbem se venisse declarat(f) ac proinde an- nos natum circiter 22.Certior reditus ex hac urbe: non enim citius contigit anno 3855 exeunte aut in- eunte 356, siquidem ibi vidit Basilius Julianum, qui in hanc urbem venit jam media parle anni 355 elapsa. Neque etiam serius, quia spatium inter studia litterarum et sacerdotium nimis contrahi non patitur rerum Basilii gestarum multitudo.
CAPUT Η.
Ll, Sanctus Basilius in potríam redit et scena mundi aliquid tribuit. 11. Probabile est eum post reditum baptisatum | fuisse. ΠΠ. Naueratius — illius. frater moritur. IV. Vitam monasticam Basilius amplecti- tur, et Orientis ac. /Egypti monastería invisit. V. Alexandrie morbo ἀθίεπίως scribit Eustathio. VI. Secedit in. Pontum. frustra. illum. retrahente Gre- gorio.
I. Basilius igitur et Gregorius (g), ubi doctrine mercibus navem suam onustam viderunt,redire in patriam statuernnt,ut inita sanctiorisinstituti con- silia perficerent. Aderat discessus dies : sed quia longemolestissimum esse solebat Athenas et soda-
tum anni numerantur.In epistola autem 2996,num. — les relinquere; tum cam valedicerent, circumstat 4, ante annos viginti hoc a se factum confitetur. C eos sodalium et :qualium, ac magistrorum etiam Atin epistola 224,n. 2, legimus ante annos tiginti nonnullorum chorus, ac precibus et querelis, hor- quinque, πρὸ κε ἐτῶν, sed legendum puto utin aliis tando, et;vimfaciendo illorumreditum intercludere locis unte annos viginti.Proclive enim fuitlibrariis conantur. Ac Basilius quidem hzc claustra perru- litteram s, quz sequentem vocem incipiebat,cum pit, et abeundi veniam impetravit, quamvis non illo x conjungere, sicque numerum viginti quinque sine maxima dimicatione. At Gregorius victus est annorum effingere. Si ergo anno 375 exeunte jam partimamicorum precibus et lacrymis, partim etiam exacti erant anni viginti,ex quo Basilius scripserat illum prodente Basilio(sic enim ipse Basilium incu- Apollinario,hanc epistolam scribere non potuit nisi sat) et operam retrahentibus navante. Invitus ergo Athenia,anno scilicet 354 exeunle,autineunte355. Athenis remansit Gregorius,sed cum diu ab animae Quot annos Casares Basilius traduxerit, quot sue dimidio divelli non posset, ac parentum et pa- Constantinopoli, quo Athenas anno petierit, diffi- tria desiderio ictus esset, non multo post Athenis cile est conjicere. Videtur Cesaream missus, cum clam se subduxit et in patriam remeavit. jam optimum magistrum amisisset patrem: neque, Rediit summa celeritate Basilius (h) : Constan- enim eo vivo ac summa celebritate rhetoricam do- " tinopolim, velut Ulysses Sirenum cantus, preter- cente, ad alias scholas, saltem tam cito, missus iit : admirationem illius commovit Asia, sed ma- fuisset.Id autem probabile est contigisse circa an- — gnisitineribus Ciesaream contendentem morari non num349 aut 343.Nam Petrum,qui paulo ante:nor- potuit. Perhonoriflce α Cesariensibus exceptus, tem patris in lucem editus est, presbyterum ordi- scenes mundi aliquid tribuit invitus,sive quod rhe- navit Basilius in primordiis episcopatus,ut infravi- (oricam docuerit Ciesaree, quod munus illum ma- debimus. Gum autem leges ecclesiaslic, quarum | gnifice exercuisse, Gregorium vero magnificentius erat servantissimus Basilius,annos triginta ad pre- contempsisse narrat Rufinus (i) : sive quod, ut de sbyteri gradum requirerent, hanc statem habere se ipse testatur Gregorius, poscentibus civibus,ut debuit Petrus in primordiis episcopatus 5. Basilii, comportatasabexterisregionibusopes depromerel, id est circa annum 372 aut 373, ac proinde ortus | ingenii sui specimina denegare non potuerit. Illum Petri, mors patris, Basilii Caesaream profectio ad certe patria velut alterum conditorem et conserva
(a) Orat. 4. (f) Carm. de vita.
b) Ep. 40. (y) Orat. 20.
c) Ep. 44. (h) Epist. 1. Julian. ep. ad. Athan. (4) Lib. Xi, c. 9.
e) Ep. 324, n. 2, ep. 226, n. 4.
VITA. 8. BASILII.
torem teste Gregorio (a),complexa est.Nou minus A lum a se discernat, sed ambo ad ecclesiam ivisse
ei honoris habuit Neocssarea (b), qui legatos ad eum eX senatu misit, ut juventulis curam suscipe- ret.Quin etiam,cum in hanc urbem venisset, omnes eum circumsteterunt,nihil non deferentes, nihil non pollicentes : sed eum retinere non potuerunt. Vi- dentar hac contigisse,vel cum Basilius Athenis re- dux, in Ponto visende iatris causa moratus est (vix enim dubium quin hoc officium tunc matri prastiterit), vel cum docendi apud Cesarienses munere solutus, spem injecit Neocsasariensibus sui alliciendi.
Sed rmr.undi vinculis constringi se non passus est; ac cito ab honoribus fastidio et satietate abaliena- tus.Qua in re plurimum illum adjuvit Macrina so- ror,quas cum illum vidisset nimis magnifice de elo- quentia sentire, ac dignitates omnes floccifacere, et asta quodam supra homines potestate claros ef- ferri, celeriter ad ascelicam vitam,quam ipsa pro- fütebatur,attroxit. Hac liscimus ex Gregorio Nys-
seno,cujus verba etiam Grace referenda.Sic enim loquiturin Vita S. Μαεγίπα : Λλαθδοῦσα τοίνυν αὐτὸν ὑπερφυῶς Ἐπηρμένον τῷ περὶ τοὺς AbYouq φρονήματι, καὶ πάντα περιφρονοῦντα τὰ ἀξιώματα, καὶ ὑπὲρ τοὺς ἐν τῇ δυναστείφ λαμπροὺς ἑωηρμένον τῷ ὄγκῳ, τοσούτω τάχει κάκεῖνον πρὸς τὸ, τῆς φιλοσοφίας σχοπὸν Ἐπεσπάσατο. Videtur huic testimonio aliqua inesse exaggeratio.Nam testatur Gregorius Nazian- zenus (c) se et Basilium scene mundi aliquid tri-
simul et redivisse. ambo sacris concionibus, non mysteriis interfuisse videantur. Sic enim loquitur (f) : Δύο xiv b[wopltovto ἡμῖν ὁδοί ἡ μὲν πρώτη καὶ τιµιωτέρα, v, δὲ δευτέρα καὶ o) τοῦ ἴσου λόγου * 4 τε πρὸς τοὺς ἱεροὺς ἡμῶν οἴκους, καὶ τοὺς ἐκεῖσε διδασκαάλους φέρουσα, καὶ ἡ πρὸς τοὺς ἔξωθεν παιδευ- τάς. Duc nobis vie note erunt, altera prima et prastantior, allera secunda, et inferioris pretii : illa nempe que ad sacras nostras domos, eosque qui illic erant doctores ferebat : hzc autem, que ad externos proceptores.
[n eadem oratione de rebus post réditum a Ba- silio gestis loquens, sic eum ad sacrum presbyte-
g Forum ordinem pervenisse dicit,ut illum divina be-
nignitasnonsubito ad hunc g1 adum subveheret nec simuleum el ablueret et sapientia instrueret (οὐδὲ ὁμοῦ τε πλύνατα xxi σοφίσχσα), quemadmodum ple- rosqueeorum quinuncantistitum munus appetunt: verumordine et spiritualis progressionis lege, hoc eum honore afficeret.Hoc verbo πλύνασα baptismus manifeste designatur.Quamobrem, cum Gregorius de iis loquatur qua Basilius Athenis reversus ges- sit,eumque dicat non statim baptizatum et presby- terum factum fuisse, nec obscura nec difficilis con- clusio est eum baptismo, postquam Athenis rediit, initiatum fuisse. Preterea sic observal Gregorius intervallum quod inter Basilii baptismum et sacer- dotium exslitit,sic eos carpit qui a baptismo ad sa-
buisse,non ostentalionis studio (ab hoc enim vitio c cerdotium assiliunt,ut laudi apponat Basilio, quod
alienos sese fuisse), sed ut plurimorum desiderio perfunctorie satisfacerent. Lenienda ergo aliqua in- terpretatione verba Gregorii Nysseni ; nec putan- dum tanto fastu elatum fuisse Basilium, sed forte, dum eloquentie suse specimina civibus exhibet, plausibus interdum delectari visum esse; unde me- tus injectus sorori, ne his laqueis arctius irretitus, deinceps se expedire non posset. Preterea nec ipsa Macrina auctor fuit Basilio,ut ascelicam vitam am- plecteretur,sed tantum hortari potuit,ut consilium perficeret, quod dudum intendebal,atque, ut dici- tur, currentem incitare.
II.Narrat Basilius (d) quomodo effuso in paupe- res patrimonio totum se Deo consecraverit. Idein de se narrat Gregorius (7); sed neuter baptismi mentionem facit, quamvis constet Gregorium ba ptizatum fuisse, postquam rediit Athenis.De Basi- lio boc tantum certo scimus, ejus baptismum dila- tum fuisse,saltem usque ad illud tempus quo Czesa- ream missus est.Utrum aulem eliam usque ad re- ditum ex Gracia, id non ita exploratum est : sed tamen libenter credid: rim cum circa annum 357 mysteriis initialum fuisse.Nam Gregorius, qni ca. techumenus erat Athenis, sic suum cum Basilio omnium rerum consensum describit, ut usquam il-
(a) Orat. 20.
(b) Ep. 210, n. 2.
(i Or. 20 ct Vit. Ep. 323, n. 2.
non ejusmodi homines imitatus sit,cum potuisset imitari. At qui infans aut adolescens baptizatus est, an laudem mereinr ob sacerdotium non statim appelitum ?
Basilium baptizavit Dianius Cesariensis. Testa- tur enim (g) se a. viro, qui diu in ministerio Dei vixit, baptizatum fuisse et Ecclesie ministerio ad- motum.Soli Dianio hec signa congruunt. Nam cum is ab annosaltem 341,quo interfuit concilio Ántio- cheno usquead annum 362 Ecclesiam Coesariensem rexerit ; nec ejus successor Eusebius Basilium ba- ptizare potuit, nec eum decessor Hermogenes le- ctorem instiluere,qui cum Athenis versaretur,lai- cus ad laicum scripsit Apollinarium. Inde autem confirmatur quod de Basilii baptismo diximus.Per- spicitur enim ejus baptismum dilatum fuisse a pa- rentibus. Alia autem differendi causa esse non po- luit, nisiut lam eximium donum adolescentiae nau- fragiis non exponerent.At eadem causa multo gra- vior exstitit, cum Constantinopolim et Athenas missus est : quibus in urbibus perpetua innocen- tie et fidei pericula imminebant.
Quod si Basilii baptisrnus usque ad reditum ex litterarum studiis dilatus fuit,vix dubium est quin tum demum baptizatus fuerit, cum sese à mundi
e) De Vit. Or. 20. g) Lib. De Spiritu sancto, cap, 29.
YN
PROLEGOMENA.
scena abstraxit. Cum enim preparandus animus A vit, et omnibus statuit nudare bonis, ut Christum
fuit ad tantum mysterium, tum vero ipse Basilius declarat in epist. 225, se intimos pietatis sensus concipere,et quidquid sordium ex profanis studiis et hominum improliorum consuetudine conceperat, excutere copisse,cum sua omnia pauperibus dis- tribuere, ac in solitudinem sese recipere statuit.
Lector ab eodem Dlianio institutus est Basilius, non multo post baptismum(a).Utrum autem id eve- nerit statim post baptismum, an' post reditum ex itineribus, que ab eo suscepta mudo narrabimus id equidem non mihi videor posse statuere
III. Circa illud tempus amisit Basilius fratrem Naucratium (b), tristi quodam casu sublatum. Is post Basilium natu maximus, mira quadam indole, el corporis venustate ac viribus et celeritate, et eximia ad omnia habilitate cseteris prestabat. Sed cum annum assecutus essel vicesimum secundum, ac publica eloquentise su: specimina dedisset cum summaaudieutium admiratione subiit illum diving gratie dono fastidium mundi,ac omnibusrebussuis projectis, vel potius Deo dicatis, ad solitariam ac pauperem vitam magno animi ardore accurrit. Se- cutus est illum unus ex famulis, Chrysaphius no- mine, qui eum diligebat, ac ejusdem vitz studio tenebatur. Secessit propter Iridem fluvium in col- lem quemdam denso nemore consitum, et dorso precelsi montis reconditum.Ibiad urbium tumultu et militie ac fori occupationibus remotus quibus-
totus indueret.Promiserat ei Gregorius Athenis se cum eo in eamdem solitudinem recessurum ; sed cum amicitie legem debite parentibus pietati post - habere Gregorius cogeretur (c); destitutus hoc pree- sidio Basilius (d), monasteria Orientis et Egypti jnvisere statuit, ut perfecta virtutum exempla ad imitandum haberet. Narrat ipse (6) se innumeris laboribus in Syriam pervenisse, ac inde in /Egy- ptum longo et difficili itinere profectum esse. Vidit sanctissimos viros Alexandrie et in reliqua /Egyp- to (f),ac in Palestina etGoelesyria et Mesopotamia: miratus est eorum in laboribus perferendis animi fortitudinem etin orando con stantiam : obstupuil,
B cum eos videret somnum superare,nec ulla natu-
rali necessitate inflecli, sed in fame et siti, in fri- gore ei nnditate indomitum animi robur servare,et tauquam aliena in carnc vivere.Sed quantum illum
juvabat hac sanctilatis exemplaria respicere,tan-
lum ei moeroris attulerunt dissensiones, qus his temporibus, ut cum maxime, fervebant. Videbat episcopos ipsos inter se digladiari (g),et Ecclesiam Dei zrudeliter dilacerare,ac ejusgregem obturbare. Sed cum ejus animo sana fides a teneris fuisset in- sculpta, nulla illum erroris aura perflavit, seque ipse testatur, in peregrinationibus, quas vir factus terra marique suscepit (À),si quos inveniret secun- dum traditam pietatis regulam ambulantes, eos et patrum loco habuisse, et duces anime sum secu-
dam solitariis senibus se tradidit,quibus inopis et C tum esse. Non vidit Alexandrie magnum Athana-
morbo laborantibus victum quizeritabat manunm suarum industria. Cum enim quodlibet venationis genus non leve,exerceret,pisces senibus captabat. ]n quo quidem et charitatis officio fungebatur, et juventutem his laboribus domabat : nec interim a colenda matre discedebat, ejusque mandatis ex- hauriendis, si quid illa preeciperet. Jam quintum annum in lioc instituto traducebat, cum ingentem matri ac toti familie luctum attulit. Subito enim e vita rapitur, non morbo correptus,non ex insidiis interemptus, sed quodam die cum ad piscandum profectus esset, mortuus una cum Chrysaphio do- mum reporlatur. Tam tristi nuntio ad S. Emme- liam, 4149 trium dierum itinere distabat allate,
sium. Significat enim in epist. 80 nunquam sibi hanc felicitatem obtigisse. Preterea Athanasium scimus Alexandria excessisse anno 396. Sed dum Syriam peragrat Basilius, videre poluit S. Euse- bium Samosatensem,quocum et ante episcopatum suum et in episcopatu arctissima amicitia conjun- ctus fuit. Neminem sane video,quem libentius inter eos numerem, quos se Basilius patrum loco ha- buisse, et animi su& duces secutum esse dicit. V.Basilium Alexandris morbus detinuit ac ine- tum attulit ne in patriam hieine redire non posset. Dum autem in hac moratur urbe (i), allatee sunt ei littere Eustathii, philosophi cujusdam ethnici, quem Athenis rediens visurum se in Cappadocia
mulier alias fortissima concidit exanimis. Αἱ tum D speraverat,sed quzsitum invenire non potuit. Post-
maxime enituit virtus S. Macrine,qua non solum inviclam se a dolore prestitit, sed etiam matrem e profunde mororis constantia sua revocavit. Si Naucratius anno 3230, ut satis probabile est,in lu- cem est editus,cjus mors circa annum 337 collo- canda ; quippe cum anno etatis vicesimo secundo secesserit,quinque annos (raduxeritin solitudine.
IV. Eo affluentior et uberior fuit in Basilio gra- tja baptismi,quod simul se ascetice vitze consecra-
(a) Lib. De Spiritu sancto, cap. 29. (b) Nyss. Vit. Macr., p. 182.
(c) Naz. ep. 5.
(d) Naz. or. 20.
(e) Ep. 1.
tea morbiobstiterunt,quominus eum viseret, Neque etiain cum eo abeunte in Orientem proficisci po- tuit Postquam in Syriam venit Jlasilius, audiit phi - losophum inde abiisse in Zgyptum.llluc etiam se contulit, ac ne illic quidem optatum philosophi congressum assequi potuit. Is enim ad Persas el extremos barbaros abierat. Tandem ab eo li:teras accepit Alexandrie, ex quibus illum in patriam rediisse cognovit.Scripsit sd eum Basiliusex eadem
f) Ep. 223, n. 2. f Proom! Moral., p. 213.
Ep. 204, n. 6. ($) Ep. 14.
VITA S. BÁSILII.
IV
urbe epistolam leporibusrefertam,in qua se Athe-A — Voluerat primo Basilius in Tiberiam sese reei-
nas reliquisse, ut Eustathium, videret, ac eodem consilio in Orientem peregrinatum esse fingit; et cum eum {οἱ in locis quesitum non reperisaet,du- bitasse an non fato aut for'una omnia regantur. Hzc, inquam,ab eo peracute finguntur, nec proin- de nimium stricte accipi debent. Namquod se Athe- nis discessisse ait, ut philosophum videret, urba- nissima est amici desiderii significatio, non quod aliud discedendi consilium non habuerit. Dubita- tio autem illa, qua se agitatum fuisse dicit, non alio spectat nisi, ut ethnico phiiosopho veram de Providentia sententiam facilius insinuet. Hanc epi- stolam omnium primam collocavimus, utpote scri- ptam anno 357,inter Basilii peregrigationes.
Quod metuebat Basilius, dum esset Alexandrie, ne se morbus in patriam hieme redire non sine- ret; id argumento est eum de celeri ac prompto reditu cogitasse cum hac scriberet, ac proinde jam monasteria Palistinm, Colesyrie et Mesopo- tamiz visitasse. Sed cum sepe ejusmodi morbis laboraverit,nec idcirco suos intermiserit labores, verisimile non est eum tandiu Alexandri» deten- tum fuisse, Reversus autem in patriam, cum totus arderet ea imitandi studio (a), que in remotisre- gionibus viderit, nullam videtur moram interpo- suisse, sed statim perfecisse consilium, quod du- dum extenderat, ut sua omnia pauperibus distri- bueret ac sese in solitudinem reciperet.
VI. locum elegit secessui idoneum, montem quemdam ad ripas Iridis fluvii,qui ex Armenia or- tus Pontum irrigat,et in Euxinum Pontum delabi- tur (b). Ad alteram fluvii ripam sita. erat villa, in qua Basilius, apud aviam Macrinam educatus fue- rat.Hac in villa, qux» paterna bzreditas erat fami- lice S.Basili,et post mortem S.Emmelis (c) S.Gre- gorio Nysseno cessit, constructum erat monaste- rium a virgine Macrina, in quo fratrem suum Pe- trum a tenerisad omnem virtutem finxit,et sacra- rum litterarum cognitioneimbuit (d). Remotus non erat hic pagus ab urbe Neoceesarea,unde Basilii in hunc locuin adventu anno 375 terror injectus Neo- cesariensibus, quasi Basilius in eorum urbemin- gredi pararet.Non tamen subjectus erat Neoczsa- rez,sed Iborz, exigue civitati non procul distan-
pere.Est autem Tiberina regio quedam Cappado- ci:,inquasitus est Arianzus Grogorii natale solum. Num igitur cogitas,inquit in epist.14,quo ego pe- riculi stultuscenerim,cum sedem hujusmodi Tibe- rína obis terrarum barato commulare pertina- citer vellem? Videtur spes cum Gregorio vivendi praecipuum fuisse commodum, quod sibi Basilius praeferenda aliis locis Tiberina proponeret.Sed ip- sius mater et soror,quarum intererat eum non tam longe secedere, huic consilio, ut verisimile est, obstiterunt, ac orando et instando perfeccre,ut il- lum attraherent in locum solo flumine ab earum monasterio dissitum. Postquam degendi cum Gregorio spes evanuit,
B dolorem suum Basilius non corde pressit,sed vio-
Jatam abamico promissornm fidein questus est. Non habemus epistolam in qua hzc scribebat; sed θα». stat Gregorii responsio (g), qui objectum crimen non inficiando repellit, sed pietatis parentibus de- bite commemoratione deprecatur:ac litisdirimen- dx causa hoc temperamentum proponit,ut partum ad se Dasilius,partim ipse ad Basilium ventitet. Aliam amisimus Basilii epistolam,in qua jocaba - tur in Tiberinam. Vicissim eum Gregorius perur- banis in Cesaream'ubi natus erat,et in Pontum quo secedebat, dicleriis remordet (h)* Ponti tenebras exagilat,ubi solem ad certum modum accipi dicit. Quod spectat adCsiesaream, pro luto objicitcaupo- nas, et quidquid urbes turpe et incommodum fe- runt. Vocat Basilium luti expertem virum,et sum- mis pedibus incedentem, pennatum ac pendu- lum,ut quamvis sit Cappadox, Cappadociam fugiat. Ex quibus verbis colligo Basilium nondum seces- sisse,cum hec scriberet Gregorius,sed tamenjam statuisse Cappadociam fugere et in Pontum se re- cipere. Basilius omnibus rebus ita sese nudaverat (i), ut nihil haberot prater corpus et necessaria corpo- ris integumenta.Cilicio corpus tegebat (j),sed noc- tu tantum,ut oculos hominum vitaret. Nemo tanta inedia exstitit. Erat (lli,inquit Naziauzenus,tuntca una,el pallium unum, et stratus humi leetulus et tlluvies,et vigilic (illa ejvs decora et ornamenta) et suavissima cena et obsonium,panis et sal, no-
ti (e); cujus episcopus Araxius S. Macrinz justa D vum, iquam, illud condimentum,et potio sobria εί
persolvit una cum S. Gregoriio Nysseno qui eum vocat locoram illorum episcopum (f). Hunc pagum Ánnesos vocatum fuisse perspicimus ex Basilii epist. 3, in qua loquitur de quodam agresti ez iis, inquit, qui nobiscum Annesis commorantur. Heec autem de pago trans Iridemsitoaccipi debere inde perspicitur, quod Besilii solitudo ab omni prorsus hominum consuetudine remota esset.
a) Ep. 323. n. 9. b) Greg. Nyss. Vit. S. Macr., p. 182. c) Or. in xL mart., p. 911.. (d) Nyss. Vit. S. Macr., p. 185. (ej Nyss. Or. in XL "Mo αν i Vet. S. Macr., p 200, "
uberrima, quam nobis nihil labarantibus fontes profundunt. Ex quibus, imo cum quibus morbi ac morborum curationes promanaruni : quod com- mune ulriusque nostrum studium fuit.— — — Testatur etiam Nyssenus Basilium(K)parcissimi cibi fuisse,et cum carne sua non aliter, quam cum servofugitivo inexorabilem dominum egisse.Quanto ganctitalis in anima et corpore servanda studio te
) Naz. ep. 5. (b) Ep. 6.
i) Naz. or. 20. ᾗ bid
j) Ibid. (k) In Basil. p. 490, 496.
XVI
PROLEGOMENA.
neretur, perspici potest ex his Cassiani (a) verbis : Α ef indicium ducebam eorum que non videnMur,ea
Fertur S.Basilii, inquit, Czsariensis episeopi di- strícla sententia. Et mulierem, inquit, ignoro, et virgo non sum. Inlantum intellexit incorruptio- nem carnis non tum in mulieris esse abstinentia, quam in integritate cordis,qua vere incorruplam perpetuo sanctimoniam corporis vel timore Dej vel amore castitatis custodiat,
CAPUT IV.
I. Qui Basilium negant I Lo/essione monastice vitz obstrictum fuisse, refelluntur ex ipsius testimo- niis. II. Probatur Basilium nihil sibi ex bonis suis reliquum fecisse. III. Professio etiam nomina- tim et conceptis verbis non pronuntiata violari non poterat. IV. Gregorius mediam inter anachoretas et ascetas ac(uosos viam e rium iidem ac asceto actioni dediti. V. Basilius in monasteriissuis medium inter anachoretas ac migades vivendi genus instituit.
I.Doctissimusscriptor Thomassinus novam quam- dam de Basilio et Gregorio Nazianzeno opinionem invenit, quz: apud antiquos inaudita prorsus et im- memorata, placuit tamen celeberrimo abbati Trap. pensi.Summos illos viros fatetur Thomassinus in solitudinem secessisse, sed illis monastici instituti veram professionem invidet. Negat (b) vere mona- chum esse,nisi qui se ad. totum vitee tempus hac suncta professione abstringat,seque omnibus pos- sessionibus spoliet ac nudet.Difficile profecto non erit utrumque de Basilio nostro astruere, et quod
que videntur.
Non video quid significantius possit Thomassi - nus requirere. Vel enim nulli tunc monachi fuere, vel Basilius fuit. Statuit bona omnia vendere et pauperibus distribuere. Querit aliquem ex fratri- bus, qui monasticum insittutum profiteatur, ut cum eo brevem hujus vit» fluctum transeat. Quis in hoc consilio vel facultatum retinendarum, vel monastici instituti ad tempns amplectendi volunta- lem suspicetur? Quamvis aulem Basilius non dicat conceplis verbis imitatum se esse perfectum illud vivendi genus,quod invariis monasteriis perspexe- rat,sed tantum imitari statuisse; nemo tamen dixe-
legit. Migades apud Grego- B ril eum ab incepto turpiter discessisse,et qua sta-
(uta ac deliberata habuerat, minime perfecisse. Nihil sane opus est exquisitis argumentis in re manifesta. Monumentum habemus monastice Ba- silii professionis certissimum, ipsas regulas ali eo institutas. Nihil severius aut striclius precipi po- test,quam qua a Basilio deomnibus prorsus rebus relinquendis precipiuntur. Et qui semel inter fra- tres monasterii ascriptus est, nullum prorsus θε» eundi locum relinquit:sed sacrilegum esse decla- rat (c), qui ad aliud vil» genus transit, ut qui do- narium Deo consecratum abstulerit.Si quis autem dubitet an Basilius iisdem votis obstrictus fuerit,ac ii quos regendos susceperat; legere potest proce-
eruditus Thomassinus statuit, uteum monachum c mium in Regulas longiores quod sic incipit : Quo-
non fuisse probet,id convertere in argumentum vere illius monastice professionis. Nam in his qua ad sanctum Gregorium Nazianzenum spectant non im- morabor,quamvisamplam segetem illiusoperasup- peditenL : sed his erudito sodali illius operum editionem elaboranti servatis, nonnulla tantum at- Ungam, que a Dasilio nostro divelli non possunt. Basilium ipsum de seloquentem audiamus, ante- quam aliorumreferamus testimonia.Sic susceptum ase monaslice vite propositum exponit iu epist. 223,n.2:Itaque cum legissem Evangelium, inquit, ibique perspexissem plurimum ad perfectionem va- lere, bona sua divendere, e cum egenis fratribus communicare,ac nulla prorsus hujus vito sollici-
niam Deo juvante, in nomine Domini nostri Jesu Christi simul convenimus nos, qui unum ei idem pii snstituti propositum tenemus,etc. Ol ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὺν τοῦ βίου τοῦ xav' εὐσεδείαν ἑνστησάμε- νοι,Ρυδία profecto non erat monachis Cesariensi- bus Basilii professio, cui cum magn: molestia ac- cidissent ab Eusebio episcopo,factam et,qui prín- cipaium inter ipsos obtinebat, injuriam graviter tu- lerunt (d). His adde veterum testimonia qui Basi- lium et Gregoriam vitam monasticam amplexos esse referunt. Vide Rufinum lib. 1, c. 0;Socratem lib. iv. c. 96; Sozomenum lib. vi, cr 17.
ll. Paupertas, quam requirit Thomasssinus ad monasticam professionem, raaxime enituit in Ba-
tudine distringi,nec ulla affectione ad resterrenas p silio. Testatur Nyssenus eum ab initio statuisse ni-
animo converti;cuptebam invenire aliquem ez fra- (ribus qui hancvite viam elegisset,ut una cumipso brevem hujus vita fluctum transirem. Ac multos quideminveniAlezandric multos etiam in reliqua /Egypto:et tn Palestina alios et Celesyria ac Meso- potania.. Haee cum mirarer,ac beutam putarem vi . rorum vitam, quod factis ostenderenl se mortificationem Jesuin corpore ctrcumferre,optabam et ipse,quau- (um possem attingere, imitator eese hominum il- lorum.Quamobrem cum vidissem nonnullos in p;- (ria imilari illarum énstitula conantes,mihi visus sum adjumenti aliquid reperisse ad meamsalutem,
(a) Intitut. lib. vi, c. 19. (b) Disciplin. eceles. part. n, lib. 1, c. 46. (c) IMerrog. 24. -
hil possidere,et petram immobilem fuisse hoc con- silium. Idem discimus ex Nazianzeno (e) Basilium omnibus facultatibus, quas unquam habuerat, aquo animo projectis. leviter facileque vite pe- lagus transmisisse. |
Existimat Tillemontius Basilium statim quidem sua omnia pauperibus consecrasse,non tamen sta- tim distribuisse, sed cum sibi aliquid reservasset, variis temporibuscharitati sus sattsfecisse. Nititur doctissimus scriptor testimonio Nysseni, qui fra- trem suum testatur (f) patrimonium pauperibus et amtesacerdotium distribuisseet mazime famis tem-
(d) Naz. orat. 20. (e) In Basil. In Eunom., p. 807.
VITA S8. BASILII.
XVII
pore,cum adhue esset. in presbyterorum ordine, Α professiones, inquit, non novimus,proterquam si
nec poslea eorum, quae residua fuerant, mínus liberalem fuisse.
Conjecit Tillemontium in hanc opinionem alia minus recta opinio de morte S. Emmelis», quam episcopo Basilio putat obiisse.Sed id ante episco- patum Basilii contigisse, et famis tempore conti- gisse, qui Basilii charilati materiam dedit,certis- simis, ut mihi quidem videtur,argumentis proba- bitur. Quare cum Basilius maternam hereditatem famis tempore perceperit ; facile perspicitur,quo- modo qui se jam antea omnibus rebus nudaverat, idem tunc charitatis specimen renovaverit. Non difficilius explicatur quod ait Nyssenus, Basilium postea eorum quo reliqua erant non mínus libe- ralem fuisse. Neque enim mirum, si amplam hz- reditatem non statim tolam jercepit,sed nonnul- la serius, ut in ejusmodi rebus fieri solet, in ejus manus pervenerunt.
Illud ergo constare debet Basilium;sedulo obser- vasse quod aliia praescripsit in Regulis tum longio- ribus tum brevioribus; neque eum hac in re infe- riorem fuisse Macrina sorore,quase ex bonis equa parte inter ipsam ac fratres divisis nihil sibi reli- quum fecisse testatur (a), sed omn:à per manus sacerdotis secundum divinum preceptum distri- buisse.Cum autem nihil omnino possideret Basi- lius, victum ei ex ipsa domo, in qua nutritus fue- rat,mater benigne providit (b), saltem postquam ad
qui se ipsí monachorum ordimi ascripserint : qui quidem tacite vilam calibem videntur. suscepisse. Ve- rumiamen in. illis quogue illud epinor. pramitti opor- lere, ut ipsi interrogentur, accipiaturque eorum pro- fessio clara et perspicua : ut cum se ad libidinosam vitam converterint, eorum qui. fornicantur punitioni subjiciantur, Hinc in Regula fusiori,interrog. x,et epi-t. 23,qus anle canones script: sunt, non alia prescribitur professio his qui monasticam vitam amplectuntur, nisiutfratrum ordini post legitimam approbationem ascribantur. Hujus autem tacitze professionis non minusstrictaerant vincula, quam illius clare et perspicuz. Nam Basilius, ut jam dixi,
p eun qui se dicavit Deo et deinde ad aliud vitz» ge-
nus (ransiit, factum esse sacrilegum, et consecra- tum Deo donarium abstulisse pronuntiat (e). Quare cum Basilius monachorum ordini per tot annosnon solum ascriptus fuerit, sed etiam prefuerit ; mo- naslica illius professio negari non potest: valdeque absurdum est clare et nominatim concepta pro- fessionis necessitatem ei imponere,qua illis tem- poribus omissa, saltem in Cappadocia, niLil de votorum vi delrahebat.
IV. Existimat Thomassinus Gregorium nihil loci reliquisse dubitationi in carmine De vita sua, ubi se diu fluciuatum testatur ecquod vite genus te- neret,inter monachorum latibula et urbium tu- multuationes, medium tandem secutum esse tru-
presbyteri gradum eveclus est. Nam maximam C mitem. ut aliis ita prodesset, ut ne ipse suz office-
partem serviliorum illius domus presbytero cui- dam, Dorotheo nomine, qui Basilti collactaneus eral, ejusque nutricis unicus filius, ea conditione tradidit,ut Basilio alimenta suppeditaret. Sic au- tem tradidit,ut nequaquam donum esset,sed usus per vitam. Quam alienus fuerit Basilius ab ea re- missione, seu potius dissolutione, qu: illi affingi- tur, ex hoc Cassiani testimonio perspicitur (c) Fertur sententia, inquit, sancti Basilii Cosariensis episcopi, ad quemdam prolata Syncletium, tali quo diximus tepore torpentem ; qui eum se. renuntiasse diceret huic. mundo. quedam sibi de propriis facul.
tatibus reservavit, wolens exercitio manuum suarum p
sustentari, εί humilitatem veram nuditate el operis contrilione, monasleriique subjectione conquirere : Et senatorem, inquil, Syncleli, perdidisti, et monachum son fecisti.
III.Illud autem Thomassinum in errorem videtur potissimum induxisse, quod Basilium,Gregorium, Joannem Chrysostomum et alios ej'ismodi nulla professione nominatim obstrictos fuisse crediderit, sed voluntaria pietate perfecisse,qu: monachi im- posita votorum necessilate faciébant. Non illusisset error doctissimo scriptori,si legisset attentius de- cimum nonum Basilii canonem (d). Virorum autem
a) Vit. Macer, p. 192. ( y 37 οἱ 98, (c) Institut. lib, vn, ο. 19.
ret saluti. Tum profert hos versus Gregorii :
Media inter illos, hosque procedo via, Meditans ul isti, commodum illorum emulans
Deinde addit: Ergo cum vita ejus scriptor ait, ma- luisse eum monachum esse, quam secularis vitz seguacem,pauperem quam opuleMtum,non de mo- nastica proprie professione capiendus nobisest,sed de vita secularibus curis expedita,et de frequenti ab urbibus secessu.Longe aberrat doctissimusscri- ptor ab hujus testimonii sententia,quod cum Basi- lii rebus lucem afferre possit, paulo accuratius in- vestigandum nobis est.
Gregorii verba, quz» fucum fecerunt Thormassi- no, ex carmine primo desumpta sunt, ubi narrat Theologus sibi, post captum a carne recedendi consilium, difüicilem incidisse deliberationeu, ex duabus viis Deo gratis quzeenam esset praestantior, seque initis subduclisque rationibus sic apud ani- mum statuisse :
Μέσην τιν 300v ἀζύγων καὶ µιγάδων Τῶν μὲν τὸ συννοῦν; τῶν δὲ τὸ χρηστὸν φέρων.
Gradior solutos inter atque mágades, Meditari ut hi, prodesse «t illi cogitans.
Ep. 199. e Inlerrog. 14.
πλ...
XVIII
PROLEGOMENA.
Cuni ex his qui precedunt et sequuntur, tum ex A accuratius. Idem discrimen observatur in oratio-
pluribus aliis Gregorii locis demonstrandum nobis est ἀζύγους illos, id est solutos ei jugi expertes, anachoretasfuisse sive hoinines contemplationi de- ditos, migades vero, ascelas in agendis rebus oc- cupatos : nec Gregorium deliberasse utrum mona- sSticam vitam, an seculares tumultus amplectere- tur, sed ex duobus ascelarum generibus, quorum alii contemplationi, alii actioni totos se dabant, utrum sequeretur.
Luce clarius est 35540»; et migades duo fuisse instituta hominum Deo consecratorum. Nam cum Gregorius deliberaret utrum eligeret, jam statue- rat sese Deo consecrare, ut ex his verbis perspici petest :
Animum premebat nam gravis turbo meum
Dum quoro primas in bonis quidnam ferat.
A carne dudum longius recedere
Statutum. habebam, (uncque firmabar magis.
At cogilaMi de viis gratis Deo,
Prastantiorem non erat premptum mihi
Reperire.
Herebat ergo Gregorius non inter monasticam et secularem vitam, sed inter anachoreticam sive contemplativam et actuosam. Quos enim ὀζόγους vocal, eorum institu:i exempla ex Klia et filiis Jo- nadab et Joanne Baptista repetit. Retrahebat illum ab hac vita litterarum sacrarum amor,quibus ex- colendis non valde appositus eremus: illudque in- commodi in ejusmodi hominibus reperiebat,quod multum sibimetipsis prodessent, at aliis nequa- quam. Hac profecto anachoretarum et contempla- tioni deditorum hominum propria sunt,quos me- rito vocat ἀζύγους, ut qui ab omni jugo liberi, nec ullis prorsus vinculis astricti essent. Quod spectat ad migades,sive eos qui cum aliis miscentur, non difficilis est interpretatio. Illos enim ibidetn vocat πρακτικούς, id esl actuosos, eosque plurimum aliis prodesse, at in magnis tumultibus versari dicit. Quare mediam inter utrosque viam secutus est,vel polius utrumque institutum simul conjunxit, ut et litterarum sacrarum studiis et fovendie parentum senectutis officio satisfaceret.
Sepe alias de iisdem migadibus agit Gregorius, ac ubique in eam quam diximus sententiam. Sic loquitur in oratione 1 : Kav ἔτι ἀκριθῶς ἐξετᾶσῃς, ὅσον τὸ µέσον τῶν ἐν συζυγίαις πρὸς τοὺς ἀγάμους ; Κἂν τούτοις πάλιν, τῶν «ῆς ἐρημίας πρὸς τοὺς χοι- γωνικοὺς xal µιγάδας ' τῶν ἐξητασμένων καὶ διαθε- δηκότων iv θεωρίᾳ, πρὸς τοὺς ἁπλῶς κατευθύνον- τας, Quod si accuratius rem expendas, quantum intervallum inter conjugatos el οσἱέδει ? Ex his rureus quantum infer eos qui. in eremo versantur, et eos qui communes sunt. Gc. migades : iMer | eos qui accurate degwat et ἐν contemplatione profecerunt, et. eos qui simpliciter rectamviam ineunt. Migades ergo inter coelibes οἱ continentes recensentur, non secus ac ipsi anachorets ; sed primi simplieius vivunt, isti
or. 34.
ne 22 : Oi μοναδικοὶ καὶ μιγᾶδες, oi τῆς ἀπλότητος 4Xi τῆς ἀκριθείας, ὅσοι τῆς θεωρίας καὶ ὅσωι τῆς πράτεως, Solitarii el migades, qui simpliciter vitilis, el qui accurate; qui contemplationi, ct qui ac- tioni vos datis.
Hec autem verba, οἱ µοναδικοι καὶ μιγάδες, sic reddit Billius,monachi et in sodalitio viventes. At profecto migadum nomine non intelligit Gregorius casnobitas. Nain ceenobit» mediam illam viam in- ler anachoretas et migades tenebant, quam ipse Gregorius sequendam sibi esse duxit.Unde in ea- dem oratione ait canobitas In /Egypto simul esse eremitas el migades. Duo enim disti guit mona- chorum genera in solitudine viventium : Οἱ μὲν τὸν
B πάντη μοναδικὀν τε xai ἅμικτον διαθλοῦ.τες βίον,
ἑαυτοῖς µόνοις προσλαλοῦντες xxl τῷ Ot, καὶ τοῦτο µόνον κόσμον εἰδότες, ὅσον ἐν τῇ ἐρημίᾳ γνωρίζου- σιν. Οἱ δὲ νόπον ἀγάπης τῇ κοινωνίᾳ στέργοντες, ἐρημικοί τε ὁμοῦ xal μιγάδες. Quorum alii vllam prorsus solitariam, et ab. hominum societate reme- (om agwnl, οί ipsorum (antum et Dei collequio fruentes, atque hanc. duntaxat (erro parlem. pro mundo habentes. quam in solitudime cognitam ha- bent. Alii autem charitatis legem per. communionem et. societatem | coleMes, solitarii simul οἱ migedes sunt.Illud etiam laudatur a Gregorio (a, in mona- chis Nazianzenis : Μέτρα τῆς slg vb κοινὸν ἔπιαις ξίας xai ὑποχωρήσεως, τῆς μὲν τοὺς ἄλλους muda. γωγούσης, τὴς δέ τῷ Πνεύματι μυσταγωχγόύσης, καὶ τῆς μὲν ἐν τῷ xotwp τὸ ἄκοινον φυλαττούσης, τῆς
Cà ἐν τῷ ἀμίκτῳ τὸ φιλάδελφον καὶ φιλάνθρωπον,
Modes ium in. commune prodeundi, έν secedendi, illud, «d alios instituendos, koc, αἱ ipsi Spiritus mysteriis imbuantur, atque ia uirumque, el incom- muni solitudinem servent, et in solitudine fraternam benevolentiam εἰ charitatem.Quamvis ergo miga- des iidem interdum sint apud nonnullos scriptores ac cenobita, at certe Gregorio non potest hac in- terpretatio affingi, quiincoenobitis migadum vitam cum anachoretarum instituto conjungi volebat. Quin etiam Maximum philosophum, qui profecto cenobita non erat,sed potius erro quidam et fugi- tivus,inter migades numerat (b). Hunc enim laudat, quod τὸ κοινωνικὸν καὶ ἐπίμικτον, institutum, quod societatem colit el permiscelur, eremitics et soli-
p taris vita pretulerit.
V. Hec pluribus referenda duximus, ut et de Gregorio et de Basilio sciremus,quodnam vite ge- nus alter elegerit,alter in monasteriis suis consti- tuerit.Nam medium illud inter anaclioretas et mi- gades institutum,quod Gregorius tanti faciebat,ipse etiam Basilius in monasteriis suis instituit. Non enim hanc Basilii laudem pretermisit Gregorius,ut ex his verbis perspicimus (c) : Τοῦ τοίνυν ἐρημικοῦ βίου καὶ τοῦ µιγάδος µσχοµένων πρὸς ἀλλήλους ὡς τὰ πολλὰ καὶ διϊσταµένων, καὶ οὐδετέρου πάντως ἢ
(e) Orat. 30.
VITA S. BASILII.
XIX
τὸ καλὸν, ἢ τὸ φαῦλον ἀνεπίμιχτον Éyovtoc: ἀλλὰ τοῦ A eremilice vitte commoda:arcebat incommodaBasi-
μὲν ἡσυχίου μὲν ὄντυς μᾶλλον, xal καθεστηχότος, καὶ Θεῷ συνάγοντος' οὐκ ἀτύφου δὲ διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς ἀθασάνιστον xai ἀσύγκριτον τοῦ δὲ πρακτικωτέρου μὲν μᾶλλον καὶ χρισιµωτέρου, τὸ θορυθῶδες οὗ φεύ - Ύοντες, xal τούτους ἄριστα χατήλλαξεν ἀἄλλέλοις καὶ συνεκέρασαν ἀσχητήρια καὶ μοναστήρια δειµάμµενος μὲν, οὐ πόῤῥω δὲ τῶν κοινωνικῶν καὶ µιγάδων, οὐδὲ ὥσπερ τειχίῳτινὶ µέσῳ ταῦτα διαλαθὼν, καὶ ἀπ᾿ ἀλλήλων χωρίσας, ἀλλὰ πλησίον συνᾶψας καὶ διαζεύξας᾽ ἵνα μήτε τὸ φιλόσοφον ἀκοινώνητον ῃ, μήτε τὸ πρακτικὸν ἀφιλό- σοφον. Cum igitur solitaria vila, e£ ea quac societate gaudel, wt plurimum inter se. dissiderent, ec pugnarent : meutraque. omnino, vel commoda, vel incommoda sua. pura et immista haberet ; verum
lii cura in eis erudiendis;cujus rei przclarum indi- cium est epistolaoctava, quam paulisper abesse co. actus scripsit, ut eos ad evertendas Arianorum ar- gutias communiret. Dubium non est quin socii et imitatores Basilii fuerint cum in fide defendenda, tum in aliis rebus,quasEcclesit causa gessit in so- litudin.. Certe non aliosdesignat, cum ait in epist. 91, n. 2, se cum multis in patria Deum timentibus insolabiliter doluisse, quod Dianius formula Con- stantinopoli allat: subscripsisset. Atque hec qui- dem de Basilio ejusque discipulis.
At forte de Gregorio dubitari possit, utrum sein monasterium receperit. Verum etiamsi asceticum institatum in paternis sedibus excoluisset, nihil id
ila magis quidem tronquilla εἰ composita esset, ec B de ejus votorum perpetuitate detraheret,nec ideir-
Deo enimos copularet : calerum ob eam εδρα [estu mon. careret, quod virius non exploreretur, nec in comparationem venirel ; hac autem magis quidem ectuosa e£ wlilis essel, verum a tumullibus minus libe- re : praeclare eas iMer se. reconciliavil ac permiscuil, pielalis nimirum gymnasia el. monasteria. exsiruens, son lamen longe discrepantia ab. sis quas societalem colunt, εἰ permisceniur ; nec velu!. muro quopiam imerjecto hoc instilua distinguens arque α se íin- vice" separams, verum prope comjungems ac diri- mens : ut. nec. contemplatio communicolionis expers esset, nee actio conlemplatione careret. Existimat Tillemontius anachoretarum cedes prope ccenobia 4 Basilio fuisse exstructas. In quo quidem decepit
co videri deberet, aut continentis professione οὐ - strictus non fuisse, aut non se omnibus rebus pro Christo nudasse. Quot enim tribus primis sseculis ejusmoili vitam ante exstructa monasteria egerunt, de quibus tamen dici non potest quod de Basilio, Gregorio, Joanne Chrysostomo et aliis pronuntiat Thoniassinus, nulla eos voti necessitate astrictos fuisse? Quis dubitel quin S.Cyprianus perpetuo se- se obligaverit voto, cum bona sua pauperibus dis- tribuit, ac continentiam adhuc catechumenus am- plexus est? Miratur Pontiustantum in catechumeno fervorem. Inier fidei suc,inquit, prima rudimenta nihil aliud crediditDeo dignum,quam si continen- tiam tueretur..Quisunquamtanti miraculi memi-
eum Billii interpretatio,qui hic quoque ceenobitas C i£ ? Ἱπορία prorsus et absurda laudandi ratio, si
migadum nomine intellexit. Sic enim reddidit : Pietatis nimirum gymnasia et monasteria exstruens, non tamen longo intervallo ab iis qui in sodalitio vi- vun. Refellitur hzc interpretatio ex tota Basilii historia, quem ccoobitis profuisse constat, non anachoretis prope ccnobitas const'tutis. Deinde vero migadum nomine non cenobita, sed ascets;e actioni dediti, αἱ in superioribus locis, designan- tur: nec anachoretas Basilius rrope migades constituit : sed utrumque institutum nullo prorsus muro diremplum esse voluit, sicque utrumque, cenobiis exstruendis, conjunxit, ut nex anacho- retarum deesset solitudo, nec migadum officiosa charitas, primorum autem abesset fastus pericu- lum, et posteriorum tumultus.
Idem ergo propositum fuit Gregorio et Basilio. Utrique solitudinem cum sacris litteris conjungere volenti necanachoretarum arridebat vita nec miga- dum. Ac de Basilio quidem certa et explorata res est, eum vixisse in monasterio et discipulis suis eamdem vivendi formam prescripsisse, quam in monasteriis Egypti viderat, ita ut nec necessariis ad sacras litteras presidiis, ut anachoretz, care- rent, nec ut migades, nimium charitatis officiis mersarentur,sed meditarentur ut primi,prodessent ut secundi. Ipse monasterii situs afferebat omnia
(a) Carm. de vita.
continentiamCyprianus perpetuam non voverat,sed ad tempus colebat.Quare etiamsiGregorium mona- steria non habuissept, non idcireo magnum illud ornamentum monnstico instituto eripi posset.Sed tamen probari potest eum non minimam vite par- tem in monasterio traduxisse.In monasterio Basilii comajoratus est aliquandiu antequam presbyter crearetur, et qualem ibi vitam egerit, egregie de- scribit in ep.8 et 9. Unde non immerito Basilius in epist. 225, n. 5, testatur secum in monasterioGre- gorium idem vita institutum secutum esse. Fugit Gregorius in eamdem solitudinem presbyter crea- tus.Haud scio anin solitudinem monasterii se rece- perit, cum rursus in moutem fugit post ordinatio-
p nem Sasimensem (a),aut cum anno 375 Seleuciam
secessit, ut quod dudum decreverat amicos et ne- gotia fugere, id tandem perficeret. Sed certe du- bitari non potest quin, abjectis Constantinopolita- η Ecclesi» gubernaculia, ruri monachi vitam egerit, ut testatur Hieronymus, et cum monachis vixerit, ut discimus ex Facundo, lib. vit, ο. 7. CAPUT V. I.S.BaxsiliuscumEwustathioSebasteno amicitia con- jungiter. II. Qualis vir exstitit Eustathins. lI. Decepit eliamS.EusebiumSamusatensem E usta- thius fidei studium et sanctitatem pra se ferens. IV. Damnatus videtur fuisse (n concilio Gan-
XX
PROLEGOMENA.
grensi. V. Nonnulla adversus hanc sententiam Α ciam ac iterumse eodem artificio purgaviLAddixit
objecta solvuntur. VI. Non Aetii magister Eus-
talhius, sed. Aerii.
I. Videtur Basilius tunc primum amicitiam iniis- se cum Eustatlio Sebasteno ejusque discipulis, cum rediit ex Oriente. Ipse enim ad hoc tempus initium refert hujus conjunctionis;ob quam gravis- sime ei molestie et a pluribus aliis et ab ipso de- mum Eustathio acciderunt.Narrat (4) se ex monas- teriis Orientis et "Egypti redeuntem, cum hujus vite imitatores in patria reperisset, aliquid adju- menti ad salutem sibi visum esse reperire. Multi eum abducebant ab hac consuetudine, et a mori- bus ac fide Eustathii cavendum monebant. Sed Basilius de vita Eustathii judiciuin ferebat ex his
se BasilioAncyrano,eique operam navavit in refel - lendo Aetio, quem falsis criminibus apud Gallum Cesarem in invidiam adduxerunt,si fides adhiben- da Philostorgio (d). Dederunt ei Ariani, teste S, Atdanasio(e),episcopatumSebastenum, ut eum con- siliorum suorum adjutorem haberent. Sed paulo post cum plurimi episcopi ab Arianis impietatem aperte przdicantibus sese disjungerent,ac gratia et auctoritate plurimum valerent, junxit se cnm eis Eustathius, eorumque partes sectatus est inconci- lio Ancyrano,ubiConsubstantialeanathematizatum est,eL in Seleuciensi,ubi proposita est Antiochena fidei formula.Paulo post Arianis dominantibus suc- cubuit Eustathius, ac hzereticae formula subscri-
qua oculis suis videbat ; humilitatis argumentom ῃ psit, nec tamen dspositionem et exsiiium effugit. esse ducebat humilem vestem : suspicionem om- . Rediit sub Juliano,ac variis deinceps formulis sub- nem arcebantab ejus animo vestimenta crassum, — scripsitZelis et Lampsaci, Arianis seinper infensus, zona, e rudicoriocalceamenta, austerum vivendi etcum iis qui Semiariani dicebantur,arcteconjun - genus. Itaque morosus erat laudis Eustathii de- ctus.Sed tamen persecutione post concilium Lam- fensor ; ac neilla quidem probabat, qu: deillius psacenum ingravescente,subscripsit haerelice for- fide dicebantur, eum ab Ario edoctum esse, acÁrii mula:et cum ea res maguum ejus nomini dedecus dogmata clam spargere; sed cum hsc Basilius inureret,Romam petiit,ubi Nicenam fidem profes- nunquam ipse per se audiisset, sycophantas esse — 5us est, ac ea conditione a Libero papa receptus. putabat, qui hec nuntiabant. Equidem non miror Redienslibellum,quieamdem fidem continebat, ob
in candidum Basilii pectus aditum non habuisse, tulit synodo Thyanensi. Crevit Arianoruin potentia que de Kustathio dicebantur. Accepte enim ab sub Valente, ac melum intulit Eustathio, ne sen- Ario discipline post tot annos vix jam ulli testesin lentiaineum olim lata renovarelur.Quare medium Cappadocia supererant: occultum ejusdem haeresis se esseCatholicos inter εἰ hzrelicos voluit,ut et fa- studium non facile deprehendi poterat. Sed amo- 103 su: consuleret, nec Arianosirritaret. Detraxit rem in Eustathium longius promovebit Basilius, c ei Basilius hunc medii hominis statum et in verba
qui cum eum Constantinopoli labi et sub Valente relabi ridebit, ficta ejns poenitentia deceptus ab eo diligendo et defendendo non discedet, nec ei communioner renuntiabit, nisi cum illius nequi- tiam non &olum oculis ac manibus comprehendet, sed eiiam insanabilem esse animadvertet.
LI. Nihil enim aliud fuit vita Eustathii, nisi per- petua heresis et catholice doctrine vicissitudo, prout alterutrum ambitiosis ejus consiliis favebat. Egressus Àlexandria, ubi inter intimos Arii disci- pulus fuerat, in clerum Antiochenum conatus est obrepere (5), oblata, ut verisimile est, san: fidei confessione,sed a S. Eustathio rejectus est ob im- pietatem. Verum ab Arianis postea receptus credi- tur, ac forte ab Eulalio,qui Paulino successit anno 331, in hunc clerum ascitus est. Pulsus hac urbe, ubi Aetium dicitur docuisse, rediit in patriam, ac Hermogeni impietatem illius condemnanti sanam fidei confessionem obtulit (c), et ab eo ordinatus est. Eo mortuo coniulit se ad Eusebium Constanti- nopolitanum, a quo pulsus ob aliquas causas,quas Basilius referre noluit (depositum fuisse ait Sozo- menus eo quod minus fidelis in commissis dispen- sationibus deprehensus fuisset) rediit in Cappado-
(u) Ep. 223, n. 3.
b) Athanas. £p. ad sold.
(o Ep. 224, n. 9.
(d) Lib. uj, c. 16, 27.
Nicena jurare coegit anno 373.At ille ubi viditex eare magnum aliquod incommodum oriri posse, omnem acerbitatem in Basilium effudit,ul placaret Arianos. Secutze sunt varie formulis,quaruin alte- ram, Gelasio quodam proponente, inCilicia recepit eodem anno, alteram Cyzici duobus post annis.In. terim tamen, nec Arianis catholici dogmatis defen. sor, nec Catholicis Arianus videri volebat, donec tandem anno 373 exeunte períraclis omnibus pudoris repagulis sese cum Arianis palam et aperte conjunxit.
III. Talis erat Eustathius, cui Basilius in mazxi- mis rebus confidebat (f), cujus discipulos vitz sux presidium esse ducebat (g).Sed non soli Basi- lio Eustathius illusit.Przeter duos Czesariensesepi-
Dscopos, quos supra diximus Eustathio ignovisse,
amicissimi eidem erant praestantissimi viri, Silvanus Tarsensis, ac ipse etiain, quem Dasilius Ecclesie decus et columen esse sciebat, S. EusebiussSamosa- tensis. Multa in litteris Basilii exstant amicitieeEu- sebii et Eustathii indicia (A). [s nascentem inter Basilium et Eustathium discordiam sedare conatus est. Vocatus anno 372 in Armeniam Basilius a S. Meletio et Theodoto,tum utfestum quemdam diem
E e 4 9. ip E 191. (h) Or. 19.
VITA S. BASILII.
cum eis celebraret, tum ut de Eustathio ageretur, ín synodo Neocssariensi excommunicatum. et ifi ' Antiochena convictum perjurli. Sed -hsc concilia .. nobis tenebre sunt. Longe clarior et illustrior syu- ...
adesse noluit, propterea quod Eusebius,a quo plu- rimum przsidii ad Eustathii defensionem spera- bat (a), eo venire non potuit. Habemus in epistola 105 Sophronium Eustathii discipulum Samosata proficiscentem, visendi, αἱ verisimile est, Eusebii causa. Hanc de Eustathio hominum preestantissimo- rum opinionem commovebat simulata non solüm orthodoxz fidei professio. sed etiam acerrima de. (ensio. Nemini sane in hoc genere concedebat, ubi se catholicis addicebat partibus; ac mirabili animi
XXI
odus Gangrensis in Paphlagonia, ac quam cum
delatee fuissent magna de Eustathii discipulis que- -
rele, viginti canones ad hzc resecanda vitia con-
stituti, quos synodus Armenie episcopis inscribit. .
Eustathium Sebastenum hujus 'synodi sententia
notatum fuisse referunt. Socrates (i) et Sozomea..
nus(7): sed eorum 4eslimenia prorsus rejiciunt Ba; ronius(k), Dupinus et Blondellus(I), juorum o»inio..
|)
ardore consequebatur, ut οἱ przeteritz illius labes infirmitali tribuerentur humans, nec praesens ulla in sospicionem perfidia veniret. |— . A. me nonnulla rationum momenta, :. s. o ον Quod enim subscribendoConstantinopolipecca- ^ 41*eSummina esl necessitudo temporum et locorum verat, id celeberrimis contraEudoxium,Euippium, g cum Eustathio Sehasteno. Is:enim monastici ine. Georgium ,et Acacium litteris (D) expiare visusest, stituti auctor exstitit apud Armenios,Ponii.incolas - quas ad omnes Ecclesias misit.Negabat eos episco- et Paphlagonas, ut ex Sozomeno discigus (m).So«.: pos' esse et Spiritus sancti participes. Undeetiam — zomeni testimonium confirmet Basilius (5), qui. se - . minimecessitlatz inse sententie,quamvisa quin- ad Eustathium, ut. prascipuum hisin locis rüOTruz.; — — gentis episcopis damnatus esset.Rediens e Darda- slice vite magistrum, €ontulit, Non.pauci: erant , nia, quam in regionem relegatus videtur fuisse,al- Eustathio discipuli, quorum charissisni quique sem»: taria Basilidis evertit et ih propriis mensis sacrifl- percum Basilio fuerunt (ο): nonnulli vero (p)pra-- cavit (c). Segregavit etiam a sua communione El- vis suis moribus monasticum insttutum'dedaeoorae pidium Satalensem episcopum, eo quod is cum runt. Plura monasteria, sive plures frateraitales,- Àmasez episcopo communicaret. Quinetiam non ut appellat Basilius, Eostathio suhjectas. fuisse vel. multo antequam a Basilii communione discederet, saltem magnis cum eo necessitudinibus devinctas,! ecclesias Amasez et Zelorum insectatus fuerat,ibi- observamus ad e,ist. 223, a. 5. Stare ergo. 998. que presbyteros et diaconos constituerat Lapsus potest Barenii sententia,qui ne id quidem concedit, : sub Valente (d), fraudem sibi fsttam in concione σ Eostathium inonasticam vitam professum esse. deploravit, atque hanc purgandi errati rationem " Preter Basilii auctoritatem habemus Epiphanii te- invenit, ut Romam profectu$ inde Patrum fidém re- stimonium (i), qui Eustathium: et Aerium;simul fetret. Quo magis crederetar huic homini(e), ad- asceticam vitam exercuisse dicit, ut adversus.Ba-. juvaliat austerum vivendi genus, et mult& magna- ronium observat Tillemontius. Quod autemspectat rüm 5imulacra virtutum. Tantam charitatem pre — ad synodi Gangrensis tempus, magna est ea:de re; se ferebat (f) ut pro quavis anima sollicitus vide- sententiarum varietas, aliis circa annum 340 hoc: retur ; (g) constantiam. in vita servare, ét men- concilium collocantibus,aliis post anmum 360: sed: dacium vel in minitris rebus ut horribilé'quiddam — nemo illud ab e&tote Eustathii Sebasteni divellit.: aversari videbatur. ο ο ο ons Cum ergo synodus Gangrensis Eustathium; vel. IV-EustathidsSébastenuscircailludtempus,quo saltem iilius diseipulos sententia sua notaverit.; se Basilius ad djus amicitiam applicáit; dépósitus cumque iisdem ia locis eedemque tempore Eu- est in concilio Melitinensi. Sed hzc ignominia ni- stathius Sebastenus monastici instituti dux et au« lil tutic. riocuit Eustathió; qut'episcópatüih suum — ctor fuerit, cur alius queratur Eustathius? .— rétinuit : imo decus ef apud bonos addidit,utpote 2»Non magna erat inter Eustathii discipulossen- ab improbis 'Ariari$ inusta;'His enirn adeo cordi tentiarum consensio : unde nonnullis quedam at- tribuit synodus, quz in alios nona confert. Ait enim
valde probabilis videtur Tillemontio. Sed .quomic... nus eruditis illis viris penilus.asseutiar, de&nent.
1
ἐνεθυμήθη, τούτο προσέθηκεν évd
(à) JN ij) Lib. ui, c. 14. (b) Ep. 244, n. 6; 251, n. 2. (k) Ad ann. 364.
(c) Ep. 236, n. 2; 251, n. 3. (1) De primatu, p. 138.
» Ép. n n. 5. em) Lib. 1, c. 44. '
(e Ep. 223, n. 2. (n) Ep. 223, n. 3. Ep.79. - W Ibid. i. 5. |
) Ep. 99, n. 3. (p) Ep. 119.
(1) Ep. 263, n. 3. q) Heres. Lxxv.
(4) Lib. u, c. 40. PATAOL. QR. XXIX. b
χχἩ
PROLEGOMENA.
διαθολῇ της ᾿Εκκληςίας, κ.ὶ ἑαυτοῦ βλάδῃ. Id. au- A non eos abstinere. dicit. Epiphanius: Philaster
tem praeclare congruit cum Eustathii Sebasteni in- stitutis, qui, ut infra videbimus, non conobia ubi omnes unius prepositi nutus intuentur, sed aliam speciem ascelice vite, ubi major multo libertas, instituit.
3*In Eustathii discipulis hsec reprehendit syn- odus, quod nuptias vituperarent, viros ab uxoribus, uxores a viris abstraherent, unde adulteria a non- nullis commissa : quod Dei domos contemnerent et privatos conventus haberent, oblationes in eccle- siis fieri solitas sibi et suis. ut sanctioribus vindi- carent: quod insolitum vestimenti genus gestarent, mulieres virili veste ipduerent, virgines tonderent, servos a dominis abducerent : quod die Dominico
jejunarent, et jejunia in ecclesiis prescripta con- p
temnerent : quod nonnulli eorum carnium usum. ut illegitimum, aversarentur, et in domibus con- jugatorum ne preces quidem fieri debere contende- rent : desacrificiis autem ibi sepe oblatis tangere nollent: presbyteros, qui uxores duxere, contem- nerent,neceorum sacrificii participes esse vellent: martyrum basilicas et quz illic fiunt, condemna- rent, denique divitibus non omnia sua projicienti. bus spem apud Deum precluderent. Cur hac ad Eustathii Sebasteni discipulos referamus,non leve argumentum suppeditat Aerius in hoc sodelitio longe celeberrimus, cui inulta tribuuntur simil- lima iis quse synodus Gangrensis reprehendit. Is enim,teste Epiphanio(a),magnam hominum utrius- que sexus multitudinem abstraxit, quibuscum pri-
vatos conventus habebat. Pasch: celebritatem ri- €
debat, jejunabat die Dominica, quibus autem die- bus jejunia indicuntur ab Ecclesia, vescebatur {]- liussectatores vine et carnibus indulgebant dilucu- lo, tum cum fideles jejunia paschalia celebrarent. Immoderatum paupertatis studium,quod reprehen- dit synodus, satis redolet ingenium Aerii, qui cum magistrum suuin Eustatbium videret ecclesiasticos reditusin manibus habentem,inde ansam capiebat de eo detrahendi, ac omnibus dictandi non eum esse qui hactenus fuerat, sed ad reim alttentum,et cumulandis opibus totum incumbere. Libertas vi- vendiad arbitrium et sentiendi,quam in secta asyn- odo damnata animadvertimus, non aberal a grege
Aerii.Testaturenim Epiphanius nonnullosausterum p
vivendi genus retinuisse, quamvis plerique vino el carnibus sese inzurgitarent. Matrimonium ab Eu- stathii discipulis vituperari testatur synodus Gan- grensis:idem de Aerio non dicitsanetus Epiphanius: sed lamen ab illius secta hujus erroris suspicionem non abfuisse discimus ex his sancli Augustini ver- bis (b) Quidam perhibent istos, sicut. Encratitas vel Apolactitas, non admittere ad cummunionem suam nisi conlinenles, el eos qui saculo ita. renuMiaterint, ul propria sulla possideant. Ab esca. (amen carnium
(a) Heres. Lxxv. b) Tom. VII, heres. LiJ. c) Lib. uu, c. 14
vero et hanc eis (ribuit abstinentiam.
Cum ergo nihil ferein Eustathii discipulis repre- hendal synodus Gangrensis, quod non pariter in Aerio Eustathii Nebasteni discipulo reprehensum fuerit, difficile est existimare Eustathium, dequo synodus loquitur, non fuisse Aerii inagistrum.At- que hinc etiam patet immetilo Tilleiuonliuin exi- stimare hanc sectam cilo exstinctam fuisse,nec ul- lam de illa post synodum Gangrensem in liistoriae monumentis menlioneim occurrere. Etsi enim sub Eustathii nomine cognita non fuit Epiphanio, Au- gustino et Philastrio, certe ab ejus discipulo Aerio famam aliquam et uomeu accepit.
Eustathii Sebasteni discipulos his canon'bus lo- cum dedisse hinc etiam conlirinare possumus,quod ipsa synudus nihil de Eustathio, ut inali auctore, asperius statuat. Sic enim incipil syno.lus : ᾿Επειδὲ, συνελθοῦσα ἡ ἁγιωτάτη σύνοδος τῶν ἐπιακόπω» iv τῇ κατὰ Γάγγραν ἐχκλῃσίᾳ, Cu τινας ἐκκλησιαστι- κὰς Χρείας, ζητουμένων καὶ τῶν κατ Εὐστάθιον, εὕρισκε πολλὰ ἀθέσμως Ὑινόμενα« ὑπὸ τούτων αὖ- τῶν τῶν περὶ [Εὐστάθιον ἀναγκχίως ὥρισεν, xai πᾶσι φανερὸν ποιῆσαι ἐσπούδασεν, αὶς ἀναίρεσιν τῶν ὑπ αὐτοῦ κχκὠς qwoutvov (0µοπίαπι conve- néens sanctissima synodus episcoporum $n ecclesia Ga -grensi propter ecclesiasticus quasdam et neces- sarias causas, cum et de iis que ad. Eustathium spectant,quareretur,mulla *eperit nefarie abipsis illis Eustathii discipulis fieri ; necessario ea de re sta- luit, ac nota omnibus facere decrevit,que male ab eo fiunt. Legendum esse ὑπαὐτῶν, et vertendum, qua uale ab illis fiunt, perspicitur ex his qua se- quuntur, καὶ γὰρ ix τοῦ καταµέμφεσθαι αὐτοὺς τὸν γάμο, nam ez eo quod nuptias vituperent, etc.Ni- hil sane in hac synodi preefatione reperias, ex quo accusatum fuisse Eustathium pateat. Ubique in di- scipulos crimina rejiciuntur, Bulla ipsi inusta igno- minia, quamvis maxima inuri debuerit, si facino- rum auctor existimatus fuisset. Atque id quidem mirifice convenit Eustathio Sebasteno, quem non- nulli, teste Sozomeno (c), sic defendebant, ut cul- pam omnem in ejus discipulos conferrent, nec ul- lam ipsius nomini hacin re maculam insidere pate- rentur.Pondus addit huic sententis sanctus Epipha- nius (d), qui Aerium testatur, postquam ab Eusta- thio sese disjunxit, ad absurda illa instituta defle. xisse. His novitatibus alios errores adjecit. Nam et Arianus erat, et. preces pro mortuis tollebat et presbyteros adeequabat episcopis. Sed fleri facillime potuit, ut bi errores aliquandiu occulte sparsi ad synodi aures non pervenirent. Quod si canones Gangrenses ad Aerium referimus, differenda erit hec synodus, ut Socrati (e) et Sozomeno (f) visum est, usque ad episcopatum Eustathii. Aerium enim
(d) Heres. Lxxv. (e) Lib τι, c. 46. (f) Lib. in, c. 14.
VITA S. BASILII. XXI
ab Eustathio disjunxit invidia(a), quam ut placarel eaquod Basilius(d)eum, postquam rediit in patriam, Eustathius, presbyterum creavit Aerium, ptocho- — beatissimo Cosaree episcopo Hermogeni confes-
irophio praefecit, nec ullam humanitatis et amici- ti» significationem pretermisit.Sed insanabilis ex- stitit Àerius.
Si quis tamen cum Tillemontio contendat syno- dum Gangrensem ante annum 341 habitam fuisse, propterea quod illius canones in omnibus collec- tionibus ante Ánliochenos canones anni 341 re- censentur, equidem huic seutentiz non repugna- bo, quippe cum his in rebus nihil admodum certi habeamus. Sed cum etiam ante illud tempus Eus- ' tathiusSebastenus monasltici instituti auctor in Àr- menia et Paphlagonia et Ponto exstiterit, in hunc
sionem sano fideiobtulisse dicit.Inde concludit do- ctissimus scriptor distinguendum illum esse ab alio Eustathio, quem Armenium fuisse non dubitat,si- quidem synodus Gangrensis epistolam suam inscri- bit episcopis Ármeniz, quacum Eustathius Seba- stenus nullam videtur ante episcopatum necessi- tudinem habuisse.
Etiamsi Eustathius Ceesariensis aut saltem Cap- padox fuisset,nequaquam id prohibere debuit quo- minus synodus suam epistolam inscriberet episcu- pis Armenia, si ibi polissimum illius vigebat sec- ta. At Eustathium Cxsariensem aut Cappadocem
maxime videntur canones Gangrenses convenire. g fuisse non certo concluditur ex verbis modo allatis. V. Objicitur adversus hanc sententiam nec Basi- Ipse Basilius nunc Cappadociam,ut snpra vidimus,
lium, qui varios vite Eustathii eventus recensuit, nec varia concilia quc Eustathium deposuere,hu- jus probri meminisse. Sed etiamsi hanc maculam perpetua delevisset oblivio, mirum id videri non deberet,cum Eustathius vel extra culpam fuerit, ut supra diximus, vel saltem,ut existimat Sozomenus, synodo paruerit. Videtur tamen ei Basilius obje- cisse discipulum Aerium : nec synodus Constanti. n»politana inter varias illius deponendi causas, 'atam de illo sententiam Gangrensi concilio pre t rmisit , si lamen fides adhibenda Sozomeno(), qni totus errat, cum Eustathium a Gangrensibus episcopatu exutum dicit.
Objicit Tillemontius nullum a synodo titulum F-ustathio tribui; ex quo laicum illum fuisse con- tludit et alium ab Eustathio Sebasteno, qui nunc utpote in clerum Antiochenum anno 331 receptus, in aliquo honoris gradu constitutus erat, ac forte etiam presbyter fuit, si concilium referatur ad an num 340.
Non difficilis est hujus rei explicatio : sive enim Eustathius hac in re extra culpam (uit; satis erat aliunde suspectus, ut nullum rei honoris titulum episcopi tribuerent : sive eorum, qui a discipulis fiebant, auctor aut conscius exstitit; multo minus decebat,ut ei signum aliquod communionis imper- tirelur, antequam absurdis institutis destitisset.ll. lum enim aliquo honoris ecclesiasticititulo ornare, communionis signum fuisset.Sic Basilius (c) in lit- teria de Glycerio et ad Glycerium scriptis, diaconi Litalum ei non tribuit,quamvis nondum eum depo. suisset, sed tantum hujus poene minas intentaret, misi cito rediret cum virginibus, quas e parentum domibus abstractas in unum veluti gregem colle- gerat. Vide not. ad epist. 129, p. 221.
Eustathium Sebastenum Tillemontius Cewesares aut saltem in Cappodocia natum existimat, propter
ία) Epi . heres. Lxxv. ?, Tur 44.
i Ep. 169, 170, 171.
( . 963.
(e) Corm. 48.
patriam agnoscit, nunc Pontum, interdum etiam Armeniam. Hellenium Gregorius Armenium esse conceptis verbis declarat (e) : eumiem tamen hor- tatur αἱ patriam et communia studia veritus, Basi-- lio annuat.Cur ergo Cappadocia Eustathii patria dici non potuil,siin vicina aliqua regione natus est? Eum in Armenia nalum libenter colligerem ex his Gregorii Nazianzeni verbis: Armenius inquit ille, Eustathium designans (f), plune barbarus est. Ar- menii nomine similiter designatur a Gregorio Nys- seno lib. tin Eunomium, p. 289.
VI.Illud etiam de Eustathio previter examinan- dum est, utrum discipulum habuerit Aetium.Cum
C Eustathius Basilio insiar criminis epistolam ad
Apollinarium scriptam objecisset; demonstrat Ba- silius (g) aequius multo esse ut,si quis Aetium ge- nuit hzreticum,in capul parentis resiliant filiicri- minaliones.Et in epist.244,n.3:]s qui meaceusat de Appollinario,.respondeat nobis de Ario proprio ma- gistro suo εἰ de Aetio proprio suo discipulo.Sed his in locis substituendum videtur nomen Aerii. Nam alio in loco (h) eadem dere agens Basilius neutrum quidem nominat, sed que dicit soli Aerio conve- niunt. Nam nec ipse accuso,inquit, si quis sodalitio in hzresim abscissuses)omnino autem homines no- vístis,tamefsi nominatim non appello),quia Unusquisque suo ipsius peccato morietur.lHis sane verbis aliquis
D indicatur ex pietatis disciplina in beresim lapsus
non probante magistro. Id autem oplime convenit Aerio,qui monasticam vitai cum Eustalhio profite- batur,at nequaquatn Aelio,qui sumuam semper im- pietatem prz se tulit, nec ullos nisi ad. inipietatem magistros habuit. Priuius illius doctor exslitil,teste Philostorgio (i), Paulinus Antiochenus. At edoctum fuisse ab Eustathlo nec Gregorius Nyssenus, qui res Aelii accurate persequitr (j), nec ullus alius teslalus est scriptor. Quamvis ergo apud Basilium
(f) Ep. 162.
n Ep. 223, n. 5. Ep, 131, u. 2. i) Lib. mi, c. 19. U) 1 én Eunom.
-
PROLEGOMENA.
Aetli nomen habeant omnes codices mss et editi, A mine ád Hellenium (p. 406). Set-valde dubito an
substituendus ei videtur Áerius. CAPUT VI.
I. Sanctus Basilius coamobitica vito» auctor. in: Poste:et :
Cappadocia. IIl. Antea his in locis ascetg bini aut terni degebant. III. Gregorio scribit, ewumque ad. se allicere conatur Eorum *ivendi:ratio et occupatio.
IV. Basilii labores monasterii finibus non tontinen..
tur. V De pluribus epistolis in secessu scrip/is.
I. Testimonium Gregorii Nazianzeni supra alla- tum in quo Basilius dicitur ceenobiticam vitam instituisse, confirmari potest ex epist. Basilii ου], n. 29. Oderant eum Neocssarienses, episcopo ipso eos in Basilium incendente : odii cause inanes οἱ absurdee fingebantur,psallendi ritusin ecclesia Cze- sariensi et Basilii cenobia. Nunquam profecto Ba-
qu: hóc loco narrat Gregorius, Naziaüzi'aut/Gap- padociz finibus coerceri debéant:Ibi enim táona- sticum institutum generatim faudat,antequam'Na: zianzenos monachos nominatim Hellenio comrhen- det:et quod ait (p. 107) iotachos imperito studio
, abreptos mortem sibí ipsis consciscere; alios: pro-
priis manibus aut fartte,"alios$ laqueo aut sese pre- cipites dando;videtur id de remotis regionibus po- lius quam de Cappadocibus, magisque famaet au - dione quam propriis oculis acteptum narrare.Pro- babile ergo non estanáchoretas fuisse Eustatliii di: cipulos, Hinc Basilius (p. 339) monasteria Eusta- thio subjecta vocatfraternitates in epistola 239. n his tamen fraternitatibus non videntur in morem
silium eo nomine incusassent,si ante eum hoc in- B 'ceenobitarum sub unius abbatis imperio comtmráni- stitulum in Ponto exstitisset.Quinetiam Basilius,ut bus semper muniis intenti fuisse, sed bini att trini invidiam a se propulset novi hujus instituti, quod — liberius vixisse. | maximam laudem merebatur,nequaquam exempla ^ Basilio enim secessum meditanti nulli ob 6eulos ad suam defensionem repetit ex Ponti,et Cappado- versabantur his in locis coenobia (e); sed cupiebat cie aut finilimarum gentium Ecclesiis, sed ait se unum aliquem ex fratribus invenire,quidscetieam audivisse talem esse in ZEgypto virorum virtutem, Vitam profiteretur,ut üna cumeo brevem-hujus vi- fortasse etiam nonnullos in Palestina evangelicam — t:efluctumtransiret.Speraverat se cum Gregorio vi- vitam excolere, et rursus aliquos in Mesopotania clurum; idque inter se pasti fuerant ! sed eorum beatos esse el perfectos viros. Non videntur ergo consiliüm interpellavitimposita Gregorio necessi- ccnobia in Ponto ante Basilium exstitisse. tas fovendz parentunrsenéctutis. Basilii monaste- Sed si Basilius ejus instituti auctor, mirum videri rium non statim ut modo videbimus, cenobii for- possit,cur Eustathius non solum apud Ármenioset mam habait. Mónacht Nazianzeni cenobitse non Paphlagonas. sed etiam in Ponto,utin precedenti erant(p.107).Nam Gregorius in carmine ad Helle- capite vidimus, monasticam vitam dicatur iusti- ο niutti decem prestántissimos ascetas recensel,qui- tuisse. Commentum esae existimat Baronius quod bus singulatim immunitatem a:tributis petit,quam de Eustathio apud Sozomenum legitur.Sed clarum: satis fuissét toti cenobio semel petére,si in iisdem el perspicuum est de Eustathio ejusque discipulis omnesedibus fuissent Hinc etiam-unus ex illis Eu- Basilium loqui, cum ait (à) se mohasticz vite stu-— lalius amisso fratre Hellidio(p.408),;quem ejusdem dio flagrantem,ubi nonnullos vidit in patria quihoc —institutisocium habuerat, afflictteeteegrotso matri as- institztum profitebantur, magnum ex eorumamici- sidebat.Testaturabbas Pyamon apud Cassianum(f), tia el consuetudine przsidium ad salutem speras- tertiümgenus monachoram,quiSarabeytediceban- se.Jami tum ergo discipulos hàbebat Eustathius, tur, et bini aut terni degebant, abundare ac prepe Quare litem sic dirimit Tillemontius ut Basilio coe:: solum essein civitaüibus quas didconium,ut jam di- nobitice vile inslitütüm acceptum referat, Eusta- ximus,in Pontum et Armeníam-déferens-peregra- thii autem discipulos, in urbibus et oppidis vel" vit. Canones Grangrenses, qui Armenie episcopis : etiam in remotioribus locis solos vixisse existimet: — inscripti sunt;dubitare non sinunt quin ascetarem:: II. Libentius crediderim Eustathii discipulos in in hac regióne magna fuerit sentiendi;ac vivendi pagis et oppidis binos aut ternos vixisse itá ut nec libertás. VIz ergo dubium quin institéteehisinlocis: anachorete fuerint nec c&nobitze. Testatür Sozo- | cenobiticze vitz gloria notr-Eustéthio attribeende menus (5) in Galatia οἱ Cappadocia εἰ finitimis pro- " sit, sed Básilio,cujus maxiinüm etst&it hujus pre«- vinciis maxime rarum esse anachoretarum genuá, pagandi institüti studfüm.Illud lohge (y) preefereas- quia per frigoris acerbilatem in desertislocis dege- düm esse demonstrat vite selftarie; duo-(h) iu eo-- re non licet. [d confirmàt abbas Pyamon, quiapud | dem pago monasteria esse-non' probht; sed otpnes. Cassianum(c)narrat se in regionibus quas sub Va- — ascetas sub uno et'eodem preposito existtmat con«. lente peragravit, ut fratribu$ in Pontum et Arme- — jungendos.Perspici etiam potest illius sententiae. niam relegatis diaconiam ferret,ne ipsuni quidem — epist. 295,in qua ascetas in eodem quidem mona- anachorelarum nomen auditum comperisse.Existfi- sterio, sed non more coenobiorum wiventes hortac« mat Tillemontius (2) nonnullos a sancto Gregorio tur,ut ab hac vita testibus carente ad cenobiticam Nazianzeno Cappadeces anachoretas laudaríincar- transeant. Pr;ter conoBiütn; quod iti.Popnto: con-
a) Ep. 223, n. 3. e) Ep. 233.
b) Lib. «i, c. 34. Collat. 18, c. 7. c) Collat. 18, c. 7. (g) Reg. fus. 1. d) Tom. IX, p. 55. d Reg. fws. 35.
VITA. S. BASILII.
XXV
struxit, aliud &b eo conditum in suburbio Cesa- Α que tractum, αἱ locus preruptus squaretur. His
riensi discimus ex epist. 04 et450. Probabile est cenobiticum institutum etiam ente episcopatum ab eo in Ecclesiam Czsariensem inductum. Non deerant quidem huic.ecclesie monachi,eorumque studium exarsit in Basilii causa, ut infra videbimus, adversus Eusebium episcopum defendenda: sed no- ta illis non videntur fuisse cce nobitica instituta. Unde Basilius (a), cum quidam Cesarece monasti- cuminstitutum amplecti vellet, seque illiregendum et informandum traderet, mittere eum maluit in Pontu monasteriam. Gregorius autem,cum mona- stic legis institutiones a Basilio presbylero et voce et scriptis traditas laudat, inductam ab eo
addit (e) lignorum comportationes et lapidicinas, arborum consitiones et irrigationes, imprimis vero platanum sua manu plantatum.
Quod supererat otii ab asceticse vitse muniis,im- pendebant in meditandis sacris litteris (f) : et cum in hoc studio plus antiquis seriptoribus,quam inge- nio suo tribuerent,collegerunt ex Origene plurima observatione digna, qua& in unum corpus redacta Philocaliam appellaverunt.Hunclibrum dono misit Gregorius Theodoro Thyanensi (g), ut opus sibi cum sancto Basilio commune.
- [V.Basilii labores monasterii finibus non conti- nebantur.Nam cum ejusmodi institutum amplexus
cxnRobiticam disciplinam videtur laudare. p essel, in quo et meditari possel, ut anachoretm, III.Ubi primum secessus delicias degustavit Ba- οἱ prodesse, ut hi quos diximus migades ; non se- silius, Gregorium loci descriptione conatus est gnis fuit in promovendis Ecclesia utilitatibus. Bu- allicere. Respondit Gregorius se loci forma et βία silius Ponti urbes,inquit Rufinus (h),et rura circu- parum moveri,nisi etiam de vivendi ratione aliquid. »iens,desides gentis illius animos et parum de spe ediscat.Utramque epistolam amisimus. Sed aliam — futura sollicitos stimulare verbis et procdicatione habemus, quam Basilius (5) statim post acceptas succendere,callumque abhislonga negligentia ες- Gregorii litteras scripsit,ut ei satisfaceret,acsuam pit abolere: subegitque, abjeclis inanium rerum et vivendi rationem exponeret. Diurnas ac nocturnas secularium curis, suimelt notitiam recipere, in preces, lectionem Scripturarum,laborem manuum tnum coire, monasteria construere, psalmis, et describit.Sed nihilinhacepistola reperitur,ex quo Aymnis,el orationibus docuit vacare,pauperum cu- eum conobitarum more vixisse conjicias. Preces ram gerere, eisque habitacula honesta, et. que ad ante et post cibum przecipit : at nihil prorsus de victum necessaria sunl,prabere virgines institue- lectione inter edendum adhibenda.Ait tantum ani- fe, pudicam castamque vitam omnibus pene desi- mam ne tunc quidem a Dei cogitatione otiosam , derabilem facere. Ita brevi permutata est totius esse debere, sed ex ipsa alimentorum et corporis ^ provincie facies,ul in arido et squalenti campo vi- ea soscipientis. natura materiam Dei laudandi esse . deretur seges fecunda,ac lata vinea surrexisse.Te- ducendam. Forte ergo cum uno aut altero ex Ει- statur eliam Sozomenus (i) Basilium Ponti urbes stathii discipulis degebat, ut alii harum regionum | circumeuntem, multa illic edificasse monasteria;et ascetz. populis predicantem,ut eamdem cum ipso doctri- Sed cito ad eum multi confluxerunt, sequeilliin nam fidei sequerentur persuasisse.Hzc confirmari disciplinam tradiderunt.Ejusmodi enim discipulos possunt utriusque Gregorii testimonio. Testatur habebatanno 360 a quibus ne ad brevissimum qui- Nyssenus (j) solitudinem sub Basilio ad imitationem dem tempus sine magna illorum molestia discedere Joannis Daplistze in urbem conversam esse ob mul- poterat, ut perspicimus ex epistola 8. Jam illius titudinem eorum qui ad Basilium confluebant.Gre- monasterium suis numeris absolutum erat, cum gorius Nazianzenus jam multa illum ad utilitatem Gregorius ad eum se contulit,quod quidem videtur Ecclesie navasse dicit p. 335, cum ad presbyteri fecisse anno 358 aut 359. Num inler ea quz se in gradum evectus est. [Tunc multiplex Dei benigni- hoc monasterio vidisse meminerat,laudatimprimis (a5, inquit, cum mullis antea rebus gestis clarum fratrum, quos Basilius ad pietatem instituebat, —effecisset,9.x πολλῶν τῶν Ev µέσῳ γνωρίσασα, in sa- exlmiam concordiam.Meminit psalmorum et hym- D crum presbyterorum ordinem ascribit. — — — norum ex quibus miram suavilatem perceperat (c). V. [nter epistolas,quas Basilius scripsit in soli- Nonsinelepore meminit inalia epistola (d) pauperis . tudine, numeranda imprimis (k) epistola ad Candi- vite, quam ibi traduxerat, cum panis adeo durus dianum. Rusticus quidam ex iis, qui cum Basilio apponeretur ui dentes frangeret ; ac tanta esset. Annesis morabantur, mortuo Basilii famulo,non se omnium rerum inopia, ut nisimater Basilii oppor- negotii quidquam cnm hoc famulo habuisse dixit,
tune succurrisset,fame moriendum fuisset. Comme- morat etiam laborem manuum, Augiea fimum e do- mo exportatum ut horti steriles implerentur, ac immane plaustrum sua et Basilii cervice manibus-
' (s) Ep. 23. b) Ep. 2. 9 Naz. ep. 9. ) Ep. 8. e) Ep. 9. (f) lbid.
non ad Basilium. accessit, non conquestus est,non rogavit, ut a volente acciperet,non minatus est se vim facturum nisi acciperet,sed subito cum non- nullis sui similibus domum invasit, mulieresque
(g) Naz. ep. 87. (h) Lib. xi, c. 9. if) Lib. vi, ο. 17. (j) In Basil.
( ) Epist. 3.
XXVI
PROLEGOMENA.
qua eara custodiebant, verberibus contudit, ac ef- A ad hanc dignitatem pervenit. Non imprababilis
fractis foribus exportavit omnia, parlim sibi ipse rapiens, partim ad diripiendum cuilibet proponens. Veritus itaque Basilius,ne domus sua oinnibus in- juriis patcret,si impunitum facinus relinqueretur, opem implorat Candidiani,cui res suas 00:41 esse jam se peperspeserat.Hac autem mulcta contentum se fore declarat, si agrestisa pagi preposito com- prehensus, brevi tempore in carcere incl::datur. Hec domus, ut supra diximus, non erat propria Basilii possessio,qui sese omnibus rebus nudave- rai (4). sed ex ea, matris sum provido consilio,ali- menta percipiebat.
Hojus autem Candidiani amicitia cum Basilio, animi moderatio in magnis honoribus,amor litte.
conjectura est hunc Nectarium eumdem es«e Con - stantinopolitano.Ille enim ex amplaet nobili Ciliciae domo ortus erat. ldem huic nostro congruit, siqui- dem illius filii mors, ut ait Basilius (d), plaga exstitit duarum provinciarum, Cilicie et Cappadociz.Nee refert quod Constantinopolitanus usque ad episco- patum catechumenus fueritis autem,ad quem Ba- silius scribit (e),in Christum eredere dicat.r. Nain multi his temporibus,utobservat Til! emontius,et-i baptizati non erant,in Christum tamen credebaut, et Christianam religionem profitebantur.Gregorius et Basilius cum essent Athenis, nihil majori laudi ducebant, quam ut Christiani essent et dice: en- tur (f), quamvis nondum essent sacris mysteriis
rarum ac mentis tranquillitas in ipso negotiorum g initiati.
&slu ac summa publice tranquillitatis cura miri- fice probanteumdem prorsus esse Candidiainum ad que;n exstat Gregorii Nazianzeni epistola 194. In eo enim Gregorius eadem praedicat ornamenta vir- tutum, ac similia adhibet ex profanis liiteris pi- gmenta,ut in ethnico laudando par erat.Ts in Cap- padocia natus erat, eamque sub Juliano rexit, sed tanta animi integritate, ut se fidelem quidem im- peratori ministrum in iis qu& ad imperium spe- ctabant, minime vero turpem assentatorem in ve- xandis Christianis praeberet.
Sequitur alia ad Olympium epistola (5), civem Neocssariensem,imprimis divitem qui Basilio Eu- stathii et Neocssariensium calumniis exagitato non defuit, Is cum Basilio inisisset munera, cujus solitudinem jam antea visitaverat; respondet ei Ba- silius,festive incusando,quod pauperiem e monas- terio suo ejiciat.Cum autem infirma es:et valetu- dine, jamque remedia nonnulla aggress"s esset ; optat Basilius ut faustum exitum habeant, cique auclor est ut sollicitudinum et molestiarum ex- pertem corporis curationem adhibeat.
Cum Nectarius, vir inter Cilices opibus οἱ digni- tate conspicuus,unicum filium, qui spes erat aiun- plissime domus, amisisset, Basilius rumori hanc molestiam nuntianti per tres aut quatuor dies cre- dere nolebat.Sed acceptis ab episcopoillius loci lit- teris, qua tristem illum casum confirmabant,Ne- ctarium ejusque uxorem consolatur :c).In his lit- teris omnes eloquii sui opes profundit ; precipue
veroin epistola ad uxoremNectarii nonnulla recens 0
ab Athenarum palestra ingenium relolent, velut cumait:O lerra talem coacta suscipere casum! Hor- rust forte ipse sol, si quis in eo sensus. tristz illud spectaculum. Hanc ergo epistolam vel ante seces- sum vel saltem ad secessus primordia cumTillemon- tio collocamus. Certe illum episcopum tunc non fuisse patel ex his verbis, accepi litierus episcopi. Non enim de collegis suis sic loqui solet,postquam
(a) Ep. 37. (b) Epist. 4. (c) Epist. 5 et 6.
Mutuam sibi operam in meditandis Scripturis wadebant Gregorius et. Basilius, non solum co- ram. sed etiam absentes. Cujus rei monumentum est epistola 7, quam idcirco ad hoc tempus referi - mus, Basilium consuluerat Gregorius de rebus ad theologiam, id est ad sanctam Trinitatem perti- nentibus. Respondit Basilius per litteras quze non exstant,sed minus satisfecit. Quod cum ei Grego- rius libere significasset, ut inter amicos fieri par erat, fatetur Basilius se hoc incommodum provi- disse (omnem enim de Deo sermonem et cogita- tioni loquentis,et desiderio interrogantis imparei esse); sed tamen silere non potuisse, ne in proditio- nis crimen incurreret,si amico consulenti respon- sum denegaret. Ceterum Gregorium hortatur,ut, se omisso,tolus ad veritatis defersionem,acceptis a Deo adjumentis contentus, incumbat.
CAPUT VII.
I. Basilius Constentinopolim venit cum DasilioAn- Cyrano, cut operam πανί adversus hareticos. II. Dolens quod Dianiussubscripsisset, fugit Na- s(ianzenum. Il. Scribit Moralia. Huic operi non convenit epistola de fide. Scripta Moralia sub Constantio. IV. De epistola ad Maximum qui idem videlur esse ac sancli Gregorii proditor . V.De pluribus epistolis in secessu scriptis,pru- sertim dc decima quarta, et decima quinta.
I. Jau solitudinis deliciis perfruebatur ab av nis duobus Basilius, cum iter Constantinopoliin sus- cepit anno 350 exeunte, vecatus,ut verisimile est, a Basilio Ancyrano et Eustathio Sebasteno, qui eum a synodo Seleuciensi leyati ad Constantium missi essent, magna Constantinopoli adversus Ano - mos prelia sustinuerunt,sed tandem eorum ma- chinationibus succubuere. Existimant eruditi viri Basilium noluisse se interponere in has contentio- nes,et disputationem, ut suo lectoris gradui minus convenientem,aut veritatis defensioni parum pro- futuram,declinasse. Sed ex testimoniis Philostor- gii, Eunomii et Gregorii Nysseni,quibus hec nititur
d) EP. 5 n. H ^ Nàz. or. 20.
VITA S. BASILIT.
XXVII
opinio, illud potius colligitur, Basilium in his eo consilio, ut adesset Ancyrano episcopo, venisse
disceptationibus sub episcopo Ancyreno secündas tulisse, ac proinde victoris, quam ille retulit, ad - jutorem fuisse.
Eunomii (p. 301) verba sic refert Gregorius Nyssenus : Ἐν τούτῳ φησὶ σύλλογον γεγενησθαι cov πανταχόθεν )ογάδων, καὶ ἑνακμάζει τῷ λόγῳ νεανινῶς, ὑπ᾿ ὄψιν ἂγων ὅδῆθεν τὴν τῶν πραγμάτων διασκευήν. Εἶτα δικασταῖς τισι λέχει, μηδὲ τούτων ὀνομαστὶ μεμνημένος, τὸν περὶ τῶν ἑσχάτων προχεῖσθαι ὃδρό- μον, ὑποφωνεῖν δὲ παρόντα τὸν ἡμέτερον καθηγητὴν xal πατέρα τῆς δὲ κρίσεως πρὸς τοὺς Ἐναντίους τὸ Χράτος µετατιθείσης, φεύγειν αὐτὸν τοὺς τόπους, κα. ταλικόντα τὴν τάξιν, καὶ τίνα Χαπνὸν τῆς πατρίδος μεταδιώκειν. Ibi ait catum exstitisse hominum un-
Constantinopolim, ac inter ecs stetisse, qui sup- petias illi ferebant: et duin. fugam ei. exprobrat, δο|ο auctore nititur Eunomio.
Sed przecipue Gregorii Nysseni auctoritate ni- litur Tillemontius, quem concessisse potat adver» sariis Basilium celeberrimz illius disputationis nullas partes sustinuisse, Sic loquitur Gregorius : El δὲ περὶ τῶν ἓν Κωνστατίνου πόλει γεγονότων φησὶ (d)... δεξαίµεθα τὰς αἰτίας, ὅτι παρόντες τῷ αχιρῷ τῶν ἀγώνωνν, τοῖς ἀγωνιζωμένοις οὗ συνεπλάκηµεν, Δειξάτω τοίνυν ὁ ἐκείνρ τὴν δειλίαν ἐπονειδίζων, εἰ κατῆλθεν e; μέσους αὑτός. Quod si (Eunomius) de rebus Constantinopoli gestís loquitur... accipiamuscri- minationém, nos scilicet, cum adessemus pugno
dique selectorum : seque vehementer. ín. dicendo B tempore,cumadversariisnon pugnasse. Deironstret
venditat oculis videlicet subjiciens rerum appa- ratum. Deinde judicibus quibusdam dicit, neque etiam illos nominatim appellans, capitale propo- situm fuisse discrimen ; ac prasenlem secundas partes sustinuisse magistrum nostrum et patrem ; sed victoria a judicibus in adversarios translata, ipsum fugisse hac loca ordine deserto, et fumum quemdam pa'rioa perseculum esse.
[n eo sane requirendus pudor Eunomii,quod suis victoriam adjudicet. Aetius enim,qui proÀnomcis contra Basilium utrumque pagnabat, exsilium ex hoc duello retulit, nedum victoriam ; eumque vi- ctum fuisse narrat Sozomenus (u). Non minus im- pudens Eunomius,cum Basilium vocat timidum et
igitur qui ei limiditatem exprobrat,an ipse in me- dium processerit, etc. H:ec legentibus illu primo intuitu occurrit, Gregorium quidquid concedere vi- detur Eunomio, non sine aliqua ironia concedere, ut criminalionem in ipsum convertat Eunomium, Si quid tamen serio concessum a Gregorio, nihil aliud concessum, quam quod objecerat Eunomius, Basilium,cum in prelio secundas tulisset,inclinata in adversarios victoria discessisse. Atque illud qui- dem fieri potuit, ut Basilius,ubi vidit Basilium An» cyranum, post lanta veritatis adversusAetium de- fendende studia, Acacianorum artibus et Constan- lii minis cedere, non exspectato rei exitu abiret. Nec improbabile est Eunomium inde ansam arri-
ignavum ac graviorum laborum fugientem (0) ; C puisse calumniandi : at neque ex illius, neque ex
eique exprobrat secretam domunculam, et jannam tnto clausam, et trepidationem ob metum intro- euntium, etin voce, oculisac vultu pavoris si- gna. Sunt hzec sophistee nugantis convicia, non argumenta hominis serio disserentis. Sed tamen ex ejus testimonio perspicitur Basilium in hoc certamine presentem succlai.asse, id est, secun- das partes tulisse sub Basilio Ancyrano, nec dis cessisse ex his locis, nisi victoria a judicibus in adversarios (ransiata, ot fingit Eunomius.
Gregorii verbis concludi potest, Basilium in cer- lamen minime prodiisse.
Quin etiam ipse Basilius mutum se et otiosum inter hos motus non fuisse, sed pro viribus ad ve- ritatis defensionem incubuisse indicat. Non enim ad aliud tempus videntur referri posse habiti ab illo de fide sermones Chalcedone et Heraclex, quorum testem citat Eustathium in npist. 223, n. 9. Qua Chalcedone, inquil, a nobis de fide dicta sunt, quc saepenumero Heraclee, qua prius in
Philostorgius (c), qui Eunomii mendaciacomvoi- Cosarec suburbio, an non ez. nostra parte con- lat, sic de Basilio loquitur : Προεστήκεσαν δὲ τῶν s0na sunt omnia? Ex his certo colligimus Basilium μὲν καθ ^)elav ὅμοιον πρεσθευόντων, Βασίλειός τε vai. in hac rerum perturbatione operam suam episco- Εὐστάθιος' οἷς ἄλλοι τε xal Βασιλειος ἕτερος παρην pis non denegasse; ac jam tum deillius eloquentia συνασπίζων, διχκόνων ἔτι τζιν ἔχων' δυνάµει μὲν τοῦ g el eruditione magna hominum exstitisse judicia. λέγειν πολλῶν προφέρων τῷ δὲ τῆς γνώμης ἆθαρσς”, II. Anno 360,formulam Ariminensem qua tan- πρὸς τοὺς xotvoüc ÜneaztÀÀdgsvog ἀγῶνας. Ef eorum — tas strages in Ecclesia edidit, Constantinopoli Ce. qvidem, qui Filium similem secundum substan- — saream attulit. Georgius Djanius — Caesariensis, tiam profitebantur, antesignani erant Basilius ει — etsi Nicgenos l'atres magni faciebat ; cessit tamen Eustathíus. Quibus tum alii aderantsuppetiasfe- | empori et formula subscripsit. Hoe illius casu do- rentes, tum Basilius alter, intra diaconi gradum — luit insolabiliter Basilius cum multis aliis in patria adhuc consistens:dicendi quidem facultate multis | timentibus Deuin,et a Dianii communione creditur superior.verum οὗ timiditatemetpusillumanimum — recessisse.Non tamen videtur palam et aperte com- publicas dssputationes declinans.Manifeste premit | munionem ei renuntiasse; sed lantum occasiones Eunoinii vestigia Philostorgius : Basilium fatetur cum eo communicandi evitasse.Nam in epistola51
(c) Lib. tv, ο, 12.
(a) Lib. iv, ο. 23. (d) 1 Eunom.
(b) Nyss., 1Eunom.
Am --
, Xyvil PROLEGOMENA.
".negat instar magni eriminis anathematizatum a se A Ceesarea aulém exeessit non rei inopina» nun:io "fuisse Dianium : fatetur se doluisse quod issn^- — perculsus,sed e imvidiz ac semutationi subducens. . scripsisset ; sed tamen, ubi ab eo graviter »gro- Prseterea non ex urbe in solitudinem,sed potius.ex "tante accersitus,ipsius sententíam cognovit,adejus solitudine in urbem concesserat, tum cuni hzec "communionem remola oinni dubitatione accessis- scriberet, ut in adnotatione ad hunc titulum - ge. Qua ex narratione patet Ieniter declinatam po- observaviinus. "(ius füisse communionem, quam aperte renun- — Sedsiillud manere debet, epistolam 8, non ad ' tíatam. Porro Basilio in alia tunc diccesi degenti Ceesarienses, sed ad discipulos scriptam esse, fa- ' fácilius fait Dianii honori consulere. tendum est assignatam fuga Basilii causam non '* Videtur hoc casu perculsus Basilius, doloris sui carere difficultatibus. Nam Gregorius Theologi pa solatium in Gregorii colloquio quessivisse,eumque ter idem commisit ac Dianius, absente filio, cui invisisse.Dum autem longiusabesse vileturascetis certe non illusissent Ariani, atque, ut verisimile suis, desiderium suum ei signilicant, ét tanquam — est,apud Basilium commorante.Non deerunt ergo, ' profugum amicitie et patrie commemoratione co- quiBasilium, subscriptionum illarum tempore, ad nantur ad se revocare. Tum Basilius mirari sere- Gregorium fogisae negent, com ipsum tune apud spondet (a), quod se tantopere diligant, tenuem 5 se Gregorium haberet, Sed tamen, cum nihil aliud . hominem ac nihil forte habentem amabile. Fatetur reperire possim, quod Basilium subito pereulerit - 86 casu inopinato perculsum fugisse, ac preterea etad Gregorium fugere coegerit, préter illud, ' ' desiderio araisse sacrorum dogmatum. Quarecum quod dixi, factum Dianii,statuere malim Theologi ,V0ti compos factus sil, eleetionis invento vase el patrem serius subscripsisse quam Dianium vel , puteo profundo, id est Gregorio, quem os Christi citius. [d enim alios citius, alios serius fecisse do- " appellat, parum teinporis sibi concedi petit, non cet Gregorius (b). Quin eliam Gregorii subscrip- . quod urbium commoratione delectetur, sed quod tionem longius differre cogit monachorum Na- " versari cum sanctis longe utilissimum essejudicet. zianzensium agendi ratio, ut infra videbimue.
einde hortatnr,ut caveant ab Arianis, multa dis-
: serit de sancta Trinitale, ac objecta ab Arianis te-
5timonia eyplicat. . Nullum saneeventum video in vita sanctiBasilii, 'ad quem hec epistola aptius referri possit, quam ad lapsum.Dianii. Quod enim ait se re inopinata perculsum fugisse,velut quiob repentinosstrepitus
Ill. Anno 361 videtur Basilius Moralia scripsis- 56: quo quidem in opere (p.229),quacunque spar- sim in Novo Testamento interdicta aut approbata inveniebat, ea studiose in regulas quasdam com- pendiarias collegit, apposito ad singulas regulas numero capitum Scripture, quae regula qualibet comprehenduntur.Quibus autem causisad hoc opus
. fllico expavescunt, his verbis indicat gravissimz C elucubrandum adductus fuerit, fuse in prooemio
-
να
alicujus molestie nuntium,de quo nec abiens quid - quam dixerat, nec tunc scribendum esse ducebat, Cum his autem mirifice quadrat subscripta a Dia. nio formula tristis nuntius,quem cur ascetas suos Celaret, mulie gravesque causs polteraut subesse. Congruii etiam cum hoc tempore disputandi ratio. Nam Basilius simile et dissimile rejicit in hac epi
" stola. Idem tamen in epistola sequenti, qu multo
(
ο.
post scribi non potuit, non improbat simile, modo 'addatur cítra ullam differentiam.Credo εσυ Basi- lium, in summo illo dolore, quem ei factumDianii attulerat, non libenter audiisse ejusmodi vocem, in qua toties luserant Ariani, ac nuper Dianio et innumeris aliis fucum fecerant.
edisserit (p. 214). Nam cum variis in peregriua- tionibus,quas vir factus obiit,inaliis quidem disci- pliuis et artibus, summam inter eos, a quibus illa artes excoluntur, concordiani animadvertisset, in Ecclesia autem plurimos et inter se et cumScriptu- ris sanctis pugnare, el, quod maxime horrendum est, episcopos ipsos inter se digladiari, ac Christi inandatis adversari, et Ecclesiam dilacerere; tanti mali caputel fontem conatus est investigare. Ac pri- mo quidem incertus herebat,et animum nunchuc, nunc illuc dividebat; sed tendem hanc mali origi- nem verissimam deprehendit, quod non quisque regis Christi nutus intueretut, sed opinionum suarum cominenlis plerique ejus mandata ac vo-
Decepit eruditos viros epistole titulus, qua Cze- D luntatem posthaberent. Postquam autem, fixa ejus
sariensibus inscribitur, eamque anno 363 C2:a-
riensi plebi scriptam existimant, cum Basilius pre-
sbyter paci Ecclesi? commoda sua posthahens,su- spicionibus Eusebii episcopi cessit. seque in soli- tudinem Ponti una cum Gregorio Nazianzeno rere
| pit. Mirum sane non esset, si plebemCesariensem
cito Basilii desiderium cepisset, eumque veluti pru-
' fugum patrie et amicitie commemoratione revo-
casset.Sed ipsam etiam Ponti solitudinem ssepeDa- Silius patrian suam appellat, ut supra vidimus.
(a) Ep. 8.
animo hac sententia,illud etiam consideravit, ino- bedientie crimen incurrere, si quis semel peccet, ac ipsa ignorantia peccala penam non effugere ; imo eos eljam, qui nihil peccarunt, sed peccato- rum satis vehementes ani:nadversores non fuere, graviter puniti: tum vero opere prelium esse duxit ad certas quasdam regulas revocare,ac veluti in totidem capita redigere, quicunque in Scrip- luris vetantur aut precipiuntur.
Sic suum ipseconsiliumBasilius exponit in proc-
(b) Or. 21.
VITA S. BASILIIL.
^ uN ^
XXIX
mio Moralibus prefixo, quod inscribitnr in omni- A scripsit Moralia: nec tali operi πως congruebat ac-
bus eodicibus mss. eteditis De judicio Dei. Sed alius huie progmio titulus datur inlibro i De bap- .&ismo, quist. 5,ubi eadem quaestio ac in procmio Moralium instituitur, An cujuslibet mandati pre- tergressio ira el morie digna sit. Tum responsio sic incipit: Dictum est quidem (usius de hoc argumen- {0 inepistola De concordia. Liquet indicari proc- mium illud Moralium : quod quidem merito voca- tur epistola,cum instar epistole nuncupatorie as- cetas compellet, quorum rogatu Basilius Moralia composuerat. Nec minus commode dicitur epistola de concordia. Nihil enim aliud sibi proponit Basi - lius,nisi ut dissensionum causam aperiat; et quid- quid de judicio Dei disserit, illud ad suum con- cordis stabiliende propositum refert.
Antequam Moralia inciperet Basilius, piam et sa- nam exponebat de Patre et Filio et Spiritu sancto fidem.Sed nescio quomodo qua hic disserebat,de sua sede cesserunt, eorumque loco inducta quze- dam epistola de fide, qui huc minime perlinet. Nam 1* Moralia primum opus videntur esse Ba- silii : hec autem de fide epistola post editas ad- versus hereticos elucubrationes scripta est (p.224, 295 οἱ 229), cumque presbyter esset Basilius aul episcopus,ul palet ex his verbis (p. 228), sic sen- timus,sic baplizamus,elc. 2* Procemium de judi- cio Dei sic finit Basilius ad expositionem fidei tran- siens: KL quoniam memini Apostoli quidicit ; « In Chrisly Jesu neque circumcisio aliquid valet, ne- ρ
. que prapstium:sed fides quz per charitatem ope
ralur 1,» consequens simul ac necessarium ezisli-
mavi (p.223), ut sanam fidem ac piam de Patre et FilioetSpirilu sanctosententiam prius expouerem, εί ία demum moralia aMexerem. Protinus ergo de
commodatio. Ex bis liquet in hoc testimonio (p. 228), sic sentimus sicque baptizamus in Trinitate consubstaniiali, postremam vocem expungendam esse,ul quz Basilii promisso el instituto repugnet, ac in pluribus mss. desit.
Jam Photii(a)tempore Moralia Basilii cum utris- que regulis in unum veluti corpus redacta erant, quod dicebatur Ascetiza Basilii.Sed tamen diver- sum opus, Regulae et Moralia, nec idem tempus, nec consilium idem. Moralia videntur scripta sub finem imperii Constantii,anno 361.Quod enim ait (p. 223) se sero hoc opus perficere,propterea quod alios veritatis defensores exspectaret, nec tantum sibi ipse confideret, ut hoc solus aggrederetur, id
B argumento est Basilium non stalim atque ex pere-
grinationibus rediit,ad hanc elucubrationem prosi- luisse.Sed tamen limiditasilla indicium est ingenii nondum in scribendo exercitati, nondum ullum opus aggressi.Quare Dasilium scribendi initium {ο cisse crediderim ab hacelucubratione,quae proinde ultra Constantii imperium rejici non debet.Prater- ea recens admodum erat Anomeorum haeresis, cum hzc scriberet Basilius. Ait enim (n.1) nuncsi uuquam alias, exorlis Anomoeis, impleri in ipsis episcopis illud Pauli vaticinium: Et ez vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa 2, etc. Anomoi autem vocati sunt,qui Filium Patri dissimilem di- xerunt anno 361 teste S.Athanasio (b) cum Socra- te (c). Quare hoc i ipso anno scripta Basilii Mora- " lia, ante morlem Constantii, Sic enim Basilius in toto hoc loco pugnas et dissidia deplorat, ut fa- cile pateat nondum subtracium fuisse Ánon:ceis Constantii patrocinium, nondum Catholicis red- ditam libertatem, quam sub Juliano consecuti
fide incipiebat disserere,nulla alia adhibita prefa- sunt.
tione.Al epistola de (ide hanc exhibet praefationem: Deibptimigra[sa cum mihiinnoluisset vestra piela- tis mandatum, elc. Nemo non videt quam haec inter se disconveniant. 3^ Scripsit Basilius hanc epistolam, nonnullorum hominum rogatu, qui ab eo pelieranl «zc εὐσεθοῦς πίσ-εως ἔγγραφον ὁμολογίαν, pic fidei petitum οὗ Scripturis confessionem, ita ut consubstantiali careret. Anuuil eorum preci- bus: sed ne quis meritoreprehenderet omissionem consubslantialis, rationem reddit cur, cum antea in refellendis hereticis voces adhibuerit, qua scri- pt non sunt, nunc abstineat ejusmodi vocibus, qua ipsis litteris el syllabis in Scriptura divinanon reperiuntur,tametsiinsitam Scripture sententiam servant (p. 224). Privatim ergo nonnullis consulit Basilius, seque ad eorum infirmitatem accommo- dat,consubstantiali preetermittendo, quod illi forte nondum receperant: sed nequaquam eorum rogatu
75 Galat. v, 6. ἃ Act. xx, 80.
(a) Cod. 191. (8) De synod.
Credo Basilium hoc opus jam absolvisse, cum scriberet epistolam nonam, sed adliuc dubilasse utrum in lucem ederet necne.Id colligo ex his verbis: Prasertim cum alioqui nostra vulgare non om- nino slatuerimus.Scripserat ergo aliquid Basilius, sed dubitabat an vulgaret. ld autein nulli alii operi melius convenit, quam Moralibus. Nam libros in Eunomium studio veritatis palam et aperte defen- dendi compositos fuisse ex ipso exordio perspici- lur.
IV. Maximus ille philosophus, ad quem scripta est nona Basilii epistola, petierat a Basilio scripta Dionysii Alexandrini,simulquequid de hoc scripto- re sentiret sciscitatus fuerat. Scripta Dionysii non habebat in manibus Basilius et idcirco mittere non potuil : sed de ips» Diunysio judicat, ut in Notis ob:ervavimus,non accuratissime.Simile secunduin essentiam probat, inodo addatur,citra ullum diffc-
(c) Lib. m, ο. 45.
XXX
PROLEGOMENA.
rentiam ; secus vero, si illud non addatur,ut fac- A tatur viduaun,cujus filium Dionysium, olim Diome-
tum in concilio Constantinopolitano.
Scripta hzc epistola post concilinm Constantino- politanum anni360.Non tamenstatim post illud scri- pta, sed forte interjecto duorum annorum spatio. Nam in epistola octava,quz concilium proxime vi- detur secuta,recentibus Anomeorum fraudibus of- fensus,roejiciebat simile sine exceptione. Nunc au- tem simile secundum essentiam probat, modo ad- datur citra ullam differentiam.Rem ergo attentius consideraverat post scriptam epistolam octavam. Dubium autem non est quin nona ante sacerdo- tium scripta sit.Eum enim et corporis infirmitas οἱ amor solitudinis eodem semper loco fixum, instar plantarum, tenebant.Quamvis autem presbyter fa-
dem nomine, habebat in monasterio suo, ut ipsa etiam in eamdem solitudinem serecipiat, scilicet in monasterium mulierum,quod ad alteram [ridis ri- pam situm erat.Mittit ad eam filium:velut columba cicur unguento ob!ita mittitur ot alias odore attra- hat. In undecima epistola ad idem institutum hor- latur unum ex amicis, cujus filii monasterium Basilii inviserant, et cum eo diem festum trans- egerant.
Videntur etiam ad secessum et primordia Basi- lii referends» epistolz 12 οἱ 13,ad Olympium:sunt enim in eodem urbanitatis generé ac quarta ad eumdem data ; nec quidquam habent de magnis rebus,quas infra Basilium cum hoc Neocesariensi
ctus in solitudinem redierit, hic tamen secessus ῃ cive pertractantem videbimus.
brevissimus fuit. Scripta ergo hzc nona epistola circa anbum 361,aut 362, cum jam AMoralia,ut su- pra diximus, composuisset.
In vulgato litterarum ordine du: eidem Maximo philosopho inscriptze erant epistole, nempe 41 et 42. Neque id parum facessebat difficultatis. Multa enim dubitare cogebant utrum idem sit in utra que epistola Maximus : et si ilem, a Maximo in histo- ria sancti Gregorii Nazianzeni decantato distin - guendus videbatur, propterea quod Maximus in epist al.42 Basilii ex nobili domo sed gentili, pro- ditor autem Gregorii ex obscura,sed tamen marty res numerante familia orius dicebatur (a).Sed cum epistola alias 42 in antiquis codicibus inscribatur Maximo scholastico, nihil jam officit quominus Ma- xim us,ad quem data est epistola nona Basilii, idem sit ac ille apud Gregorium Maximus. Multa sane concurrunt simillima.Idem nomen, idem philoso- phi titulus, Maximus. de quo Basilius, civem se orbis terrarum fecerat.Idem de suo Maximo testa- inr Gregorius (p.411),Nec enim cynicismus,inquit, exiguis finibus circumscribi sustinet. Unde patet immerito cynicam illam disciplinam videri Tille- montio cum laudibus, quas Maximo tribuit Basi- lius (p. 442), pugnare.Àit etiam Gregorius Maxi- mum,cum videret solitariam vitam nec propriis in. commodis carere,nec in aliorum augendis incom- modis versari, maluisse in rebusgerendis occupari, et ex duobus egregiis vit: institutis illud elegisse,
Sed precipuenobis reddenda ratio,cur epistolam decimam quartam, alias decimam nonam, quam Tillemontius et alii critici omnium primam in se- cessu scriptam existimant,serius collocemus. Vix dubium quin scripta sit 05545659, cum Gregorius frater Basilio scripsisset vellese cum eo congredi, idemque esse consilii Gregorio Nazianzeno. Tum Basilius, cum partim negotiis revocaretur, partim Gregorio Nazianzeno, a quo toties deceptus fuerat, parum crederet; scribit eise exspectare non posse, ac solitudinis su: elegantem picturam ante oculos illius ponit.Facit cumTillemontio primarerum spe- cies et epistole lectio non valde intenta. Videtur eniin Basilius solitudinem suam describere, αἱ lo- cum nunquam Gregorio visum. Deinde vero quod ait sibi migrandum esse in Pontum,ubi se tandem aliquando finem oberrandi facturum sperat ; nemo fere est,qui nou hsc hominis solitudinem appeten- tis,sed nondum illam experti dicta esse ρυίοι. Πω notiones animum subeunt, si summa vestigia se- quamur. Sed si quis singularum rerum pondera examinet, is profecto hanc epistolam intelliget non statim post reditum ex Oriente et Egypto scriptam esse, sed aliquot elapsis annis et post- quam Gregorius in monasterio Ponti aliquandiu vixisset.
1» Illud certo constat, Basiliom,ubi primum re- sedit in solitudine,ad Gregorium scripsisse et loco- rum situm ei descripsisse. Huic autem epistolae
quod et sibi et aliis prodest. Ex quibus supra pro- D nulla prorsus exstat Gregorii responsio.Quod enim
bavimus (b) Maximum ex numero sscetarum fuisse. Eadem prorsus apud Basilium. Nam sí vobis, in- quit,actuosis competunt populi et urbes, quibus re. cle facta ostenditis, etc. Exstat etiam sancli Atba- nasii epistola ad Maximum philosophum,quem san- ctus Pater eximiis ornat laudibus : nec improba- bile est eumdem esse, ac eum de quo Gregorius ac Basilius.
V Sequuntur duelilter», manifestis secessus notis signatze, nempe decima et undecima.In prima hor-
(a) Naz. or. 23.
respondit selocorum situ non multum moveri, nisi etiam de vivendi genere aliquid ediscat,id ex Β8- silii epistolz secunda initio discimous,at nulla pror- sus in epistola Gregorii legitur. Amisimus ergo quod Gregorius Basilio solitudinem tum primum degustanti rescripserat. At idem de hac epistola 14, olim 19, dici non potest. Habemus enim huic epistolz accuratissimam et elegantissimam Grego- rii responsionem,nempe epistolam 9,qua singulis epistol: Basilii vestigiis insistit, οἱ paribus verbis
(b) Cap. 4, n. 4.
VITA S. BASILII.
XXXI
paria rependit. Distinguenda ergo hasc epistola 14 A concipies, quanto magis nos ex ipsis rebus? Ac ma-
ab ea quam inilio secessus scriptam una cum Gre- gorii responso amisimus.
2» Perspicitor ex Gregorii epistola 7, eum jam in solitudine Dasilii commoratum fuisse, cum hec inter utrumque scriberentur. Postquam enim fe- stivejocatus est in Ponticas tenebras, in situm illius solitudinis, quam Basilius pene insulam esse dixe- rat,et in fluvium quem cum Strymone comparave- rat; tum vero ait: "A μὲν οὖν ἡμεῖς σύνισμεν ταῖς τῶν µακάρων νήσοις ταύταις... ταῦτά ἐστι, Quo igitur scimus de illis fortunate rum insulis... hoc sunt. Jam ergo Basilium inviserat Gregorius, nec quidquam dicebat, quod non oculorum testimonio cognitum baberet, ut declarat vos Greca σύνισ-
jorempartemprelermitlemus aliarum rerum quo: mullo: nobis contigerunt, pudore deterriti. Tertio eadem de re Gregorius scripsit (P), sed non eodem modo. Declarat enim se non salibus ut antea et jocis iudulgere,sed serio loqui. Grata recordatione renovat in animo dies cum Basilio traductos, pxsal- modias et vigilias, fratrum, quos Basilius ad sum- mum piotatis evehebat, concordiam et animorum conjunetionem, scriptas una cum Dasilio mona- slic; vita leges et regulas, sacra Scripture stu- diuw, et manuum laborem. Sunt he Gregorii tres littere ita inter se nexo, ut divelli non pos- sint : et cum earum scribendarum origo ex Basilii epistola 14 orla sit, merito statuimus hanc episto-
usv.Certe Gregorius Basilii solitudinem sic jocando pg lam non initio secessus scriptam fuisse, sed ali- describit, ut eum ibi jam moratum esse liqueat. quot annis elapsis. Sed quod rem causamque maxime continet,post- — Decepit eruditos viros descriptio solitudinis Ba- quam satis jocatus est, ait: Tu autem, siquidem — silii, sed tamen ne illa quidem indiciis caret, ex hos jocos equo animo feras,recte feceris,sinsecus, quibus locum Gregorio notum fuisse judicemus.S.c plura quoque adjungemus. Cum Basilius Gregorii enim omnia depingit Basilius, sic loci commoda jocos, ut par erat, accepisset, tum eum Gregorius exaggerat,et iis qua incommodaet injucunda esse sic compellat in alia epistola (a) : Quoníam quo — debebant, aliam veluti formam dicendi lepore af- jocantes ad te scripsimus, cquo animo fers, age, Üingit, ut nequaquam videalur amico ignoti loci que sequuntur, adjiciamus, ab Aomero initium — cognitionem injicere,sed potius cum eo perurbane ducentes. et eleganter colludere. Deinde vero dam ait se nc- Nuncage progrediens internum concine,quoso, | gotiis distractum exspectare non posse dum veniat Ornatum : Gregorius, quaenam illum negotia in Pontum cele- tugurium videlicet lecto et januis carens, focum — riter proficisci cogebant, nisi monasterii jam con- ignis et fumi experlem,parietesigni exsiccatos,ne — Ssüructi cura ? Sed cum primum secessit, non eum luti guttis impetamur, Tantalis similes eademque ,, negotia in Pontum vocarunt, sed solus amor soli- pona mulciati,nimirum in aquis sitientes:jejunas ^ tudinis. Demonstrant etjam assuetum huic, loco etiam illas etmiserasepulas,ad quase Cappadocia | &nimum hsec verba (p. 94):Quod autcm maximum vocali sumus non tanquam ad Lotophagorum ino- — de hoc loco dicere possumus, illud est, quod, cum piam, sed velut αἆ Alcinoi mensam nos novi et οὗ silus opportunitatem ad omnes fructus profe- arumnosi naufragi.Memini enim panes illosetju- rendos idoneus site unumomnium mihijucundissi- scula(sicenim nominantur),semperque meminero, (mum quietem ac tranquillitatem alit, non solum denlibus circa fragmenta collabescentibus,ae pos. qualenus aburbanistumultibus liber est,sed etiam tea sese erigenlibus, velutque ez c&no emergenti- quia neviaterem quidemullum ad nos transmittit, bus.Quo tu scilicel sublimiusexaggerabis,propriis δὲ €0s excipias. 4ui inter venundum nobiscum nempe calamitatibus orationis magnitudinem tibi miscentur. Nam prater reliqua feras etiam enu- suppeditantibus. Quibus nisi magna illa vereque (ΠΟΠ ursosaut lupos vestros (absit ! ), sed cer- pauperem studiosa mater (ua nos quam celerrime | vorum atque silvestrivm caprarum greges,lepore- liberasset nobisque tempestate jactatisvelutportus | sque,et si quid his simile.Num (gitur cogitas,quo
exslilissei, jampridem apua viros esse desiissemus, fidei Pontice nomine non majorem laudem conse-
ego periculi stullusvenerim,cum hujusmodi sedem Tiberina, orbis terrarum barathro, comir.utare
quentes, quam miserationem moventes. Quonam D pertinaciter vellem ? quem ad locum nunc prope-
gerro modo steriles illos hortos, oleribusque carentes prateribo, Augiaque limum e domo expurga ium quo eos oppleoimus, cum montosum illud plaustrum. et ego vin- desmiator, el (u, facetus homo, hoc certice, manibusque his, qua laborum vestigia etiamnum ferunt, traheremus (0 terra et 0l, o vir et virtus ! paulum quiddam more ἐγαφίεο exclamabo). non «t Hellespoutum | jungeremus, sed ut praruptum et procipitem locum exo;quare- imus. Harum rerum commemoratio sí te offensura n0 est,ulíque nec nos:si autem offensionem ex ea
. RS (4) Nas. ep. 8.
ranti veniam dabis. Nam profecto nec Alemoton inventis Echinadibus amplius oberrare voluit.
Unum nobis restat explicandum, cur Basilius in Pontum proficiscens, speret se tandem aliquando (inem oberrandi facturum, quasi tunc primum se in solitudinem reciperet.Non valde difficilis etabs- (rusa res est. Quamvis enim Basilius solitudinem suam in deliciis haberet, eum tamen ab illa non- nunquam cause graviores abstraxerunt ; coactus est Constantinopolim proficigcianno359. Venit Na-
(b) Nas. ep. 9.
segrotanti adfuit anno 362. Videtur ergo defunctus molestiis alicujus peregrinationis nova quadam cu- piditate. monasterium' repetiisse, sibique nullam deinceps oberrandi causam superventuram spe- rasse.
Locum sibi vindicat epistola decima quinta inter eas (us Script: in secessu fuerunt. Commendat Basilius Arcadio comiti rei privatze cíves metropo- lis: quo nomiue'Cesaream absens et in Ponto de- gens appellare potuit ; sic enim eam designat ipse Gregorius Theologi pater in epistola inter Basilia- nas 47. Al in ipsa urbe nec apte illam nec com- mode metropolim vocasset.
Refert Tillemontius hanc epistolam ad divisio-
nem Cappadocia. Sed ad eam rationem,quam at- ϱ
tulimus, illad etiam accedit, quod cum epistolzx,
quie de divisione Cappádocis scripts sunt, flebili
prorsus stylo mala patri: deplorent, hz:ec decima quinta nihil aliud habet, nisi peracutam et pérur- banam commendationem.
CAPUT VIII.
]. De Juliani imperatoris ad sanctum Basilium ορί- lola. 11. Sanctus. Gregorius Nosiansenus presbyler ereatur.1I]. Basilius accersttur a Dianio Co»ariensi, etcum eo. communical. Utrum merito hunc homi- nem lauduverit Basilius. 1V. Dianio Cesariensi succedi(. Eusebius sub. Juliano. V. Julianus Cosa- ' ream tendit. Spuria epistole Basilii et Juliani.VI. Cosarienses mazime odit, Basilio el Gregorío mini- tatur. VII. Videtur Basilius sub Juliano scripsisse adversus Eunomium, Sub. eodem scriptio dua alie
| epistola. VIll. Ad idem tempus referendo sancti
thanasii ad Basilium littere. ΙΧ. Probatur sub Ju- liano Gregorium Nazsiansi episcopum | subscripsisse formula ΝΟΝ oríhodoxo. X. Statim post mortem uliani Gregorius Basilium invisit.
I.Julianus imperator,qui Basilium et Gregorium Athenis cognoverat, eo magis in utroque studium Christiane religionis odio habuit,quo majora in eis ad illam defeadendam ingenii et doctrina presidia videbat. Sed tamen si genuina sunt hujus aposta- ἰῷ ad Basilium littere, videlur initio Basilii blan- ditiis alliciendi spes inanes concepisse.Invitat eum
. adse, utad imperatorem ita cum amicis viventem,
ut nec ei adulari cogantur : nec ob imperii splen- dorem, aut rerum publicarum occupationem mo- lesti occurrant. Concedit ei cursum publicum, si ad se properare velit. Hc epistola inter Juliani litteras duodecima est. Scriptam conjicit Dupinus a Juliano nondum Christianam religionem aperte eju- ranti. Negat hoc Tiliemontius ; quippe cum repu- guet ut Basilium Julianus ad se in Gallias invitave- rit, et de publico in Oriente cursu ad arbitrium suum nondum Augustus statuerit. Sed tamen non invitus concedit Julianum,cum hzc scriberet,non- dum persecutionis signum extulisse.Ábiere in has conjecturas eruditi illi viri, quia hanc epistolam ad Basilium scriptam putabant. Sed si eam scripsit
Julianus, homini scripsit Constantii αὐ]αἲ Inicommo-
(a) Carm. 1. (b) Ibid.
xxu | IPÀOUEGOM ENA. ziarzuii anno 300. Diahio Chésariénsi "periculose 4 da'expértó, ion Basilio quimondu&m diujes imipera-
toris lirheti attigit; [d patet ex his verbis Julíani:Vi- vimus enim inter nos ton cum sola aulica simula- Lione;quam te credo hactenus expertuntessé. Alte- τα tribuitur Juliane ad Basilium. epistela, de qua
quidem οἱ 49 Dasilii responsione infra agemus.
li. Gregorius Nezianzenus: cum paterns cedens euctoritati,sed tamen invitus ac non.libens,presby- ter creatus fuisset, hac Lyrannide (sic enim ipse«p- pellat) offensus in Pontum fugit(a),tum ut.dolorem suum 'emici celloquiis leniret; t&m-ut deliberaret quid sibi agendum esset. Non tamen diu in hac so-
. litudine resedit, sed partim obducto dolori callo,
partim veritus ne palris iram in se concitaret (b), si precanti non cederet, rediit ad diem Pasche, cum alio die festo non multo ante discessisset. Ait enim ipse de se (c) : Μυστήριον ἔχρισέ µε. μυστηρίν μικρὸν ὑπεχώρησα, ὅσον ἐμαυτὸν ἐπισκέψαςθαι, µυ- στηρίῳ καὶ συνειαέρχοµαι. Myslerium. ὠπσή me: mysterio paulisper cessi ut meipsum inspicerem el explorarem:cum mysterio etiam simul introeo.Exi- stimat Nicetas ordinatum illum fuisse in die Natalis Christi, fugisse die-festo Luminum, qui paulo post Natale Domini celebrabatur. Unde existimat Tille- montius Gregorium die 25 Decembris ordinatum - fuisse anno 363, aut 362. Sed libentius inclinat in annum 362,'quia Basilium, quem post Gregorium ordinatum fuisse constat, anno 362 ad hano digni- tatem censel evectum fuisse. De Basilio infra videbi- mus; sed interim doctissimi viri opinionem oonfir- mare possumus testimonio Gregorii;qui sic loqui- tur in 4pologia, quam reditu suo composuit (d) : Καὶ τὸν μὲν ἔξωθεν οὐ δέδοικα πόλεµον, οὐδὲ τὸν νῦν ἐπαναστάντα θῆρα ταῖς ἐχκλησίαις, καὶ τοῦ πο- νηροῦ τὸ πλήρωμα, xüv πῦρ ἀπειλῇ, κἂν ξίφη, x&v θἤρας, κἂν κρημνοὺς, κἂν βάραθρα, κἂν πάντων γένηται τῶν πώὠποτε µανέντων ἀπανθρωπότατος, xiv ταῖς οὔσαις τιµωρίαις προσεξεύρῃ χαλεπωτέρας. Νεο vero externum bellum metuo nec feram illam,quo nunc adversus ecclesias impetum fecit etiamsi 1g- nem minetur etiamsi gladios.eliamsi feras,eLiamsi pra - cipitia et voragines, etiamsi omnium,qui unquam furore praecipites acti. suM, crudelissimus fiot, etiam- si jam inventis suppliciis acerbiora alia comminiscatur. Ex his non obscurecolligimus Gregerium hac scri- psisse anno 362,ac proinde ordinatum fuisse die 25 Decembris proxime elapsi.Exhibet enim nobisani- mum nog tam pugnam experium,quem paratum ad pugnandum ; ex quo illud sequitur, nondum Julia- num in Cappadociam venisse.Prioterea,si hacscri- psisset Gregorius post Pascha anni 963,quo tempore tam multa exstabant Juliani orudelitatis exempla, non jam suspicatus esset quid faeturus essel apo- stata, sed ejus facta indicasset, eumque non exspe- ctatione, ut in testimonio allato; sed recrudelissi-
munt judicamet Videtur ergo hac eoripsisse Gnego-
Or. 4. (d Νας. or. 1.
VITA ο. BASILII.:
XXXI,
rius, antequam Julianys, qui ConBstantinepoli pro- α bianos numerel, Besilius vero maximis laudjbus,.
fectus est mense. Maio anni 362, in regionibus,
quas Antiochiam petens peragravit, horrenda cru- delitatis monumenta reliquisset, quibus postea cumuluin in Üriente imposuit.
Ill. Non multo post Gregorii reJitum, Basilius Cxesaream venil, Dianii Caesariensis accersitu. ls enim cum in gravem morbum incidissel, ex que etiam e vita discessit, cui Basilio, quem a sesub: scribeus formuli: Constantinopoli allata alienave- rat;a:nicitiam et communiouem redintegrare voluit, antequam moreretur.ltaque accersito Basilio dizit (a): Domino tesle,se scripto Constantinopoli allato ἐπ simplicitate cordis ussensisse, sed nihil ad fidei Nicene a sanctis Patribus exposile eversionem:
efferat Sed minus commoda videtur bac fam: Dia- nii dcfendendz ratio. Etiamsi enimTheognis inJulii epistola, nonDianius legeretur(quod tamen fieri de- bere negal doctisain:us editor litterarum Romanp-, ruin pon!ificum,quia Theognis Nicenus in eadem epistola proprio nomine appellatur) , num idcirco
. Dianii nomen ex Sozomeni Historia (c) deleri pos-
sel, qui eum inter praecipuos concilii Antiocheni. episcopos numerat ? l"r:eterea aliud probrum non multo minus inhaeret Dianio Cesariensi ex Sardi- censi concilio, in quo cum Arianis conjunctus fuit (d), seque cum eis disjunxit ab orthodos is episco- pis, neque exsors videlur fuisse eorum nefarie in. Julium papam, Athanasium, Osium, Maximinum,
sibi proposuisse,neque aliud in corde habere,quam ῃ Trevirensem audacis, quos anathematizare non quod abinitio traduum acceperal...imo eliam pre- dnbitarunt. Frustra.ergo expungatur Dianii nomen, cari se ut ne.separelur a sorte trecentorum decem — ex epistola Julii papas, in qua tamen primus ob et ocloepiscoporum, qui pias illam doctrinamorbi | sedis digni'atem videtur. recepserj, quod primas, annuntiarunl.:His euditis Basilius, scerupuloomni inter hieresis defensores teneret. evulso, ad communionein Dianii accessit. Sed cur hunc hominem, cujus fame ejusmodi. Magnis landibus hunc episcopum effert Basilius; macula insidebat, tot laudibus .extulit Basilios ? et cum eum anatheroatizasse diceretur, ida se in- Illum sane Basilius, si recte attendimus, ΠΟΠ sine , star magni criminis detestatus est. Declarat(b)seab — exceptione laudat. Non enim ei studium sana doc- , ineunte cate educatum fuisse ivi. llius amore ; εἰ trino, non constantiam in periculis pro fide obe- iniwendo cousiderasse quam essel ille vir aspertu | undis attribuit: que tamen praecipue .laudari his venerabilis, quanta majrstoteproditus, quantum — temporibus jn, episcopo lante sedis debuissent. dignilalissacerdatalisore preferens.Postquamau- — Quinetiam, ut se ab ejus conimunione removeret, tem uirilem statem adeptus eat,tam vero illum ez . forte non solum novissimo illius facto, sed etiag.. anima bonisnovisse, illiusque delectalum consue- superioribus gestis rebus adductus fuif., Non enim (udine, simplicitalem et ingenuitatem ac liberali- . video,cur Gregorii Nazianzi episcopi, qui formule. , lajem-. morum perspezisse,et; quecunque. alia. propria * non orthodoxc subscripsi, commnunioni semper, erant viri ornamenta,animi mansuetudo,megneninulas — affixus fuerit, Dianio aulem,cui tot nominibus obs- . simul el bonilas, decori siudium, animus ο ex- — tricius erat, non eamdem exhibuerit apimi mode- , pers, hiloritas et afabilitas gravitate permisla.. Quare. rationem;nisi quia perspicuum erat Gregorii men- ipswin inter hominesviriute spectatissimos nume-. tem illassam 80 alramento,ut ai ejus filius (e),mi- . rabat. Addit eum pro sua morum lenitate et mansu- nime iufectam fuisse,Dianius vero non ita sese hac- etudine omnibus peterno peclore sattsfaceresolere.. tenus paraverat, ut eum suspicio non attingeret. Difficile primaspecie videlur haslaudesconcilia- — Sed siDianiusArianorum fermentum non effugit, re cum maculis, quas nomini Dianii historie mo- non tamen eorum.errorem animo suscepisse 6Γ6-. numenta inurunt. 16 enim in sede inter alias emi- dendus est, eta Basilio laudari non debuisse. Con- nenli collocatus,ac magnorum fideiNicenz defen- stat enimÁrianos, quandiu,in solo Consubstantiali -orum successor, conjunctus cum Árianisreperitur oppugnando.herere videbantur, ac heresis vene- in concilio Ántioclreno anni 341, in quo tam multa, num premebant, pluribus orthodoxis episcopis fu- impie el nefarie gesta sunt: ejusque nomena Julio cum fecisse, qui partim pacis deceplistudio, partim papa primo loco recensetur interepiscoptc sEusebia- p ;pesut metu. conducii,eornm iutererant conciliis et. narum partium. [n.annotatione, que ad hunc Julii P formulis subscribgbant,At postquarnAriani ex dissi-. epístol locumapposita estapud sanctumAthenasium, | iulalionis latebris.in. aperlam impietatem prodie-
observateruditus editorDianium siveDaniu:n,quem.
Julius primoeloco recenset,uon:esse episcopumCme-
sariensem,sed eumdem qui passim apud Athasasi- ,
un Διόγνος,(μάμίοφμε apud. Hilarium Diognius, communius apud utrumque, θεόγν.ος el Theognis vecaier, jd est. TheognidemNicenum; Hejus.con- jeciure hac affertur ratio,quod.Cirnium Casarien-, sem nusquam Athanasius inter Arianos vel Euse-
TAE . 94, n. 2. b) Ibid. ni
(e) L. m, c. 5
runt, tum vero. plurimi ab eorum communione dis- Cessere,eorumque impielali bellum indixere, qua -. les. in concilio.Seleuciepsi quinque supra. centum, numerali sunt. Videtur ex ejusmodi hominum nu- mero fuisse Dianius. Lenis illius indoles, qualis & Basilio depingitur, ut.omnino idopea non erat qua, Arionis fontiter.resisferet,ila a.perturbapda Eccle- si& sue pace aut doctrina immutanda erat alienis-
(d) Hilar. ο 9, (e) Or. 4
XXXIV
PROLEGOMENA.
sima, Nicenam fidem ab eo minime attentatam in Α cunt. ac episcopis offerunt, a quibus partim preci-
Ecclesia Cresariensi fuisse testantur quae moriens Basilio juravit. Huc accedit ipsius Basilii testime- nium (a), qui fidem Nicenam in Ecclesia Cmse- riensi semper viguis:e Llestalur : nec probabile est Dianium novam ausum esse foruiulam proponere. Erat enim plebs Cesariensis, ut ait Gregorius Na zianzenus (6), ob fidei calorein ad seditionem pro- clivis ; nec si quid novi docuisset Dianius, illius memoria tanto in pretio fuisset, ut odium Basilio conflaturos se inimici sperarent, si Dianium ab eo anathematizalum dicerent.
Neque etiam illud dubium est quin se abArianis disjunxerit, ubi eorum aperle erupit impietas, οἱ cum fortissimis fidei defensoribus conjunxerit;si- quidem S. Meletii communicator exstitit. el p ᾱ- claricertatninis,quod magnus illeathleta sustinuit, admirator,ut colligi pctest ex his Basilii verbis (c: Nos autem, inquit, quia qui prior veritatem libere defendit, et bonum illud cerlamen Constantio im- perante certavit, Melelius est. reverendissimus episcopus; et quia eum habuit Ecclesia mea com municalorem, magnopere eum diligens ob fvrtem illam ac invictam dimicationem, idcirco habemus illum hactenus, Deo largiente, communicatorem, et certe, si Deus voluerit, habebimus.
Videtur ergoDianius ex conciiiis Arianorum re- versus ad Ecclesiam suam, vel occultasse que foris egerat,vel norum lenitate,ac ejusdem semper fidei predicationeinvidiam etindignationemdeclinasse. Quare non debuit Basilius episcopo suo exprobare, quae se puero difficillimistemporibus gesta fuerant, necei debitas laudes denegare,quas ei magna virtu- tum ornamenta omnium judicio conciliabant;cum presertimBasilius eum pluribus aliis,qui non sem- per ab omni Arianorum fermento puriet intactifue- rant, ut Basilio Ancyrano et Eustathio Sebasteno, communione el amicitia conjunctus fuerit. Forte iisdem de causis Athanasius nunquam Dianium in- ter Eusebianos ac heresis defensores numerat : quanquam cuni eo minime communicabal Athaua- sius, EÉnumeirans enim provincias quibnscum com- municabat, de Cappadocia prorsus silet (d).
IV. Mortuo Dianio Ceesariensi, cum advenissent nonnulli provincie episcopi,ut succesorem ordina- rent, scissi sunt Casarienses in contraria studia,
bus, partim vi et immoderato et tuinultuario impetu contendunt,ut Eusebium baptizent et episcopum proclament. Coacti illi Eusebium baptizant, episco - pum renuntiant,iu throno collocant, sed manu po. lius quam animi sententia, ut postea declaratum est. Statim enim alque ab importuna mul'itudine liberi et soli fuere, consilium inter se inierunt,ut nihil eotum quie gesta fuerant, ratum »c firmum ducerent ; vim ei ohjicientes,qui non minus quam ipsi vim passus fuerat. Dissensit huic consilio Na- ziansi episcopus, ac ordinationem Eusebii non ininus fortiter defendit, quam si libere facta esset. Demonstravit collegis vim sibi cum Eusebio com- munem fuisse : ilaque aut accusandum eum non
g esse, aut episcopos pari crimine implicandos vel
etiam graviori. Longe enim statius fuisse extre- mum periculum adire, erdinationi resistendo, quam semel peractam antiquare velle, pra-ertim eo tempore, quo veteres inimicitie depunende erant ; non nova suscipienda.
Exspectabatur enimJulianua,qui tunc in Cbristi- anos fremebat : minitabatur eiqui ordinatus fuerat, à: in summum periculum devenerat civitas. Nam iracundis, quam Julianus inCiesarienses ob incen- sum Fortune templum conceperat, novas faces ad- movitunius ex magistralibusordinatio,qua rem pu- blicam lzdi querebatur.Ipse etiam przses quzre- bat quomodo et gratiam apudJulianum iniret, etEu- sebium ulcisceretur, cui amicus alioqui non erat, sedob diversa in rei publicieadministratione studia suceensebat.Accersebat ergo per litteras episcopos, ut Eusebium accusarent, additis etiain. minis tan- quam jussu imperatoris. Hic quoque enituit episcopi Nazianzeni summa animi fortitudo. Sic enim res- pondit praesidi (f): Nos, inquit, (potentissime pra- ses)rerum omn?um,quo geruntur,censorem unum ac regem habemus, qui nunc oppugnatur. Is et prasentem electionem e.rpendet, quam nos rite ac legitime atque,ut ipsi gratum est,fecimus. Vos au- lem aliaquidem aliqva inre nobis,si animus ila tu- lerit. vim afferre perfacile potestis,id autem nemo unquam nobis adimel, quin ea,quao facta sunt, ut recleacjustefacta defendamus Nisi forte huncquo. que legem statuatis, quibus ne in nostras quidem res prospicere fas est. Epistolam admiratus est
aliis alium episcopum poscentibus (e). Vehemens Ὁ praeses,etsi primo moleste tulit:atque hac Gregor.i
erat seditiu nec facilesedari poterat.Propensa enim erat civitasad seditiones, in electionibus presertim, ob fidei fervorem : ac precellens cathedre dignitas calorem animis addebat. Tandem universi summo consensu unuin exmagistratibus,Eusebium nomine, virum fide et moribus prestantem,invitum etrelu- etantem corripiunt,ac opem ferentibus militaribus copiis, qu&& tunc in urbe erant, in sacrarium addu -
(a) Ep. 140, n. 2. (b) Or. 19. (c) Ep. 958.
constanlia Juliani impetus compressus, civitas metu liberata, episcopi dedecore et ignon.inia. Cum hiec ordinatio peracta si. instante Juliani adventu, ut testatur Gregorius, videtur aJ nensem Junium aut Juliuin collocanda. Profectus est enim Constantinopoli Julianus mense Maio exeunte, et cum in regionibus interjectisaliquandiucommora. tus fuerit. (ubique enim impietatis sus vestigia
(d) Híst. Arian. (e) Nas. or. 19: (f) lbid.
VITA S. BASILII.
XXXV
reliquit), vix potuit ante Julium aut Augustum A Sel Juliani dictum deest in plerisque codicibus,
Czisaream advenire.
V. Dui autem urbi propinquat,si illius ad Βα- silium epistolz habenda fides,pracipit Basilio, ut sibi Czxsaream advenienti et adhuc publicuiu iter tenenti,przesto sint mille auri libre : secus mina. tur se Caesaream eversuruin, ac statuas et teinpla erecturum. Sed hoc ipso ex loco spuriain esse epi- stolam perspicitur. Non enim tunc Caisarea erat Basilius, sed latebat in Ponti solitudine, vixque peracta erat ipsius Eusebii ordinatio,cum Julianus venit.ldeni erratum commissum est in Vita S. Ba- silii qus supposita est Amphilochio.[bi enim Basi- lius Juliauo obviam processisse dicitur,ct Libanius Juliani quiestor genibus pontificis, nempe Basilii,
Basilii vero in omnibus praeter Harleanum. Pre- terea cum tuta epistola haec tam parum coberent, ul assula esse merito pronuntiet Dupinus.
Vi. Vix ullam civitatem pejus oderat Julianus quam Caesaream, eo qucd studiis Christiane reli- gionis ferveret, ac paucissimos haberet ethnicos. Praeterea ex tribus templis, que in hac urbe fue- rant, jain duo antea a Christianis eversa fuerant, nempe Jovis et Apollinis. Tertium, quod Fortune dicebatur,sub ipso Juliano eversum, furiis eum iu- cendit.Q:3oimodo poenas a Caesariensibusrepetierit, legi potesl apud Socratem lib. v, c. 4. Iracundia priecipue exarsit in S. Eupsychium,qui hujus facti dux et auctor fuisse dicitur.Huic adjungitur a Ba-
udvolutus Nec accuratior Nicephorus, qui Basi- B siliu (b) sanctus Damas et alii, qui egregii facinoris
lium,Juliano per Cappadociam transeunte, Eccle- sias Cappadocim rexisse dicil, τῶν ἐν Karmaóoxíq ἐκκλησιῶν τηνικάδε τὴν ἐπιτροπὴν ἔχοντος Prusua Pagius hac revocat ad auctoritatein,quam sub Eu- sebio presbyter Basilius habebat,nam ne presbyter quidem tunc erat. lu Chronico etiam Alezandri- so Basilius Cxiesarez sub Juliano episcopus statui- tur. Fueuun ergo fecit epistolz fabricatori hac de Basilii episcopatu opinio.
In quodam scholio vetustissiii codicis Medicsi, utraque epistola, Juliani et Basilii, nihil prorsus ha- bere dicitur,quod Julianum aut Basilium redoleat. Eas tamen non ounino rejicit Tillemonlius,et quo- minus omnino rejiciat,delinetur polissimum ἐθδίῖ-
videntur conscii fuisse. Horum dies festus quotan- nisCasare: die septiiaSeptembris sum uia celebri- late recolebatur,ut perspici potest ex pluribus Ba- silii epistolis (c), in quibus episcopos Ponti,Euse: bium Samosatensem, A mphilochium,ad hunc diem, ut longe celeberrimura, invitat. Sed si passus est S. Eupsychius mense Septembri, ac proinde anno 362 (non enim alius annus regnantem habuit Julianum mense Septembri, vel (d) alia illius mar- tyriiassignanda causa,siquidein jam eversum erat(e) templuin, cum Julianus Ciesaream venit; vel eum Julianus in carcere usque ad mensem Septembrem detineri voluit, ut penas ejus longius produceret. Error est in Menais Grecorum.Nam die 9 Aprilis
monio Sozomeni, cui noias illas fuisse putat. At c; habemus festum S. Eupsychii sub Juliano passis profecto epistola illa non exstabant tempore So- die autem 7 Septembris S. Eupsychii Cesarez in
zomeni.[s enim Juliani epistolam comineinorat (u) ad episcopcs qui tunc imaxime insignes erant, τοῖς τότε διαπρέπωσιν ἐπισκόποις ἐπέστειλεν. Qus aulem hodie exstat,soli inscripta Basilio, nec alium quam Basilium compellat.Deinde vero Julianus resChri- stianorum in epistola, quam memural Sozomenus, irridebat, et Apollinarii adversus ethnicos librum exagitabat. Nullum hujus rei vestigium in epistola quam nunc habeinus. lpsa etiain episcoporuu re sponsio,quam Basilio Sozomenus a nonnullistribui testatur, videtur opus aliquod insigne ad eruditio- nem fuisse. Àit enim idew: scripior, quicunque
Cappadocia marlyris,quem sub Adriano collocant. Fidem etiam coram Juliaro liberriie confessus est ac varia pertulit supplicia,teste Palladio(f),presby- ter Philoromus, Basilio cliarissimus,qui describen- dis libris et victum sibi et pauperibus subsidia para- bat,nec quemquam sibi munerari patiebatur.Si nul- lae exstant Juliani ad Basilium litterz; illud saltein constalt,infensuin ei fuisse Julianum (g).Nam Basi- lium et Gregorium consilii et incepti sui adversa- rios et hostes dicere solebat, nec leviter eis minaba- tur: sed minze decus addebant etad pietatem acue- bant. Cum autem eos et moribus et eloquentia et
operis auctor sit, eum ob animi magnitudinem el p mutua inter se concordia claros jam inde a Grecia
eruditionem admiratione dignum esse. At neminem puto in epistola, qui& sub Basilii nominead Julia- nu:n scripta servatur,eruditionem miraturum. Le- guntur quidem in nosuwis epistolis qua Sozomenus ex Juliani el episcoporum litteris excerpi':nempe illud Juliani: "A δὲ ἀνέγνων, ἔγνων xai κατέγνων. Qua autem legi, intellexi εἰ condemnavi : tum Basilii responsio : à µὲντο. ἀνέγνως οὐκ ἔγνως' £l γὰρ ἔγνως, οὐκ ἂν xaxéqvo;.Quo autem legisti,non intellexis- li ; nam si intellexisses, non sane condemnasses.
a) Lib. v, c. 18. oi Ep. 352.
c) Bpist. 100, 176, 253.
P Tillemont., not. 19 in Basi.
esse sciret, Cyelopis honorem illis deferebat, po- stremosque reservabat : vel demonibas eus ut magnum quiddam munus immolare volens, vel se abrepturum in barathrum suur stulte sperans. VII. Scripti videntur sub Juliano libri adversus Eunomium, ac non multo post Juliani mortem in lucem editi.Non enim citius hoc opusaggredi potuit Basilius. Depositus est Eunomius anno circiter 361. Coram judicibus, qui eum damnavere,ne verbum quidem proloqui voluit,eo quod nefarii homines et
e) Nas. or. 19. Hist. Laws. c. 113. ) Nas. or. 4.
XXXVI
PROLEGOMEN Α.
improbi, ut ipse aiebat (aj, in judicum murnussese À neam dicendi vim accepturum. Sed nescio unde
obtrusissent. Sed' postea librum suum composuit,
quem inscripsit Ápologiam.Non tamen hanc elucu- brationem statim exsudavit.Nan: perabsurde illum facere ail Nyssenus (5) quod sibi videretur Apolo- giam in tempore instituisse, quamvis longe aber- rasset a tempore, quod tunc maxime opportunum fuit, cum judices sederent, 'Exoxov μὲν κἀτὰ xai- βὸν ἀπολελογῆσθαι λέγει, τοσοῦτον τοῦ κάιροῦ κατ- όπιν “(ενόμενον. Ex his patet aliquid spatii judicium inter et Apologiam eflluxisse; nec proindeBasilium ante annum 362 aut 303, stylum ad eain refellen- dam exacuisse. '
Neque eliam serius hoc opus collocari potest. Ait enim Basilius (c) se in hoc scribendi genere
omnino inexercitatam esse,seque silentium, cujus B
ab initio studiosus fuit, servaturum fuisse,si nihil contra veritatem Evangelii tentatum fuisset, Pra- terea hoc opus misit Leontio sophiste anno 364,
ut videre est in epistola 20. Sed dubitandi locum
non reliquit Nyssenus. Is enim testatur (d, Euno- mium in elaborandaadversus Dasiliuin responsione non : minimam vito suce partem insumpsisse; nec mirym, esse, si tantam amatorurm suorum approba- tionem cominover it; cum hoc opus per (ot annó- rum olympiades concinnaverit. Quare cum hzc se- cunda Eunomii Apologia statim post moríem Ba- silii prodierit, qui prima die anni 379 obiit; sallem' duodecim annorum spatium inter opus Basilii et' responsionem unomii statuendum, ne tol olym -
piades, quas in hac elucubratione insumpsisse c Eunomius dicitur, absurdam exaggeralionem ha--
bere videantur. Videnlur ergo libri in Eunomium prodiisse anno 363, aut 364.
Narrat Photius (e) Eunonjium,etsi multas olym- piades in hoc opere insumpsit, illud tamen vivente Basilio absolvisse, sed sedulo cavisse Πο in illius manus perveniret,ac fidis tantum amicis legendum commisisse. Àddit easdem cautiones mortuo Basilio adhibitas fuisse,quauvis nihil jam metuendum vi- deretur:sed tamen consecutum non esseEunomium, uL opus non incideret in manus Theodori, Gregorii Nysseni etSophronii,qui illud egregie profligarunt. Ex his patet quam non pudenter mentiatur Philo- storgius, cum Basilium ait (f) lecto hujus respon-
hauserit Photius hanc quoque primam Apulogiam i
Eunomium in tenebris arcano fovisse, ita ut eam vix nancisci potuerit. Nihil ejusmodi apud Basilium legitur : sed suas quidem Eunomium blasphemias sub specioso. Apologie nomine occultasse dicil ;
ipsam autem Apologiam minime dicit occultasse.
Scripta est adversus Eunomium epistola 46. 159 lamen videtur longioris elucubrationisfragmentum potius esse, quam epistola.
Seripta, sub Juliano epistola sequens ad Orige- nem,cujus filios Basilius libenter in sua solitudine viderat. Erat Origenes ille vir eruditus, et religio- nem sub impio impveratore scriptis defenderal,aut saltem liberrime confessus fuerat. Deo enim gratias agit Basilius, quod veritatem ex eorum qui sum.- mam potestatem habent proditione lzdi non sive- rit,sed per Origenem defensione: veritatisimple . verit. Non dubitat quin illi cito exarescant, Orige- nes vero efflorescentem ac semper novam merce
. dem a Domino consequatur ob ea quz pro ipsius
nomine locutus est. Existimat Tillemontius id de Ecclesia meritum esse Origenem, ut cum Julianus Christianos a liberalibus disciplinis arceret, ipse nonnulla in eorum usum, itidem ut Apollinarius, elaboraret.
itedolet idem tempus epistola 18 ad Macarium οἱ Joannem, quos cum multa deterrerent ab ascetica vita amplectenda, hortatur Basilius ut nec eos con- turbel mendax contumelia,nec mins terreant eo- rum, qui summam potestatem liabent, nec risus contristet aut contumelia familiarium, nec con-
. demuatio ab hominibus curam et studium pra se
ferentibus, a quibus fortissima ad decipiendum esca pretenditur, simulata adhortatio.,
VIII. Videtur sub Juliano sanctüs Basilius accepis- selitteras a S.Athanasio;quasin manibus habere sé! el exposcentibus ostenderetestatur in epistola 204, n.6.In his litteris sa?ctus Atlianasius a Basilio €on- sultus clare pronuntiabal, Sí quis ex Arianorurm heresi transferri voluerit, fidem Nicaenam confi- tens, eum admittendum esse, nec itt eo recipiendo
hesitandum Hujus decreti socios eitabat Atliaria--
sius el Macedonis et Achaiz episcopos oinnes.
sionis primo libro,perculsum doloree vita migrasse, p "Cur has litteras ad hoc tempus releram, potius
Secunda illa Eunomii A pologia intres libros distri- buta erat, si Photio credimus. Quinque nuinerat Philostorgius. Prima vero unico libello contineba- tur. Videtur Basilius hoc opus. monachorum $uo- rum rogaliu refellendum, suscepisse. Ait enim (p.207, 208) iis,quibus elucubrationem suam nun- cupat,se eorum amore adduci, ut ipsorum manda- tis morem geral; seque eorum precibus sperat jdo-
(a) Nyss. 1 Eunom. (b) lbid. (6)! Ewnom. n. 1.
quam ad annuin 371,non infirina su, petunt ratio- num monumenla. Ου sanctum Athanasium con- suluitBasilius anno311 Dy in moveri ceperat quaestio de Spiritu sancto, qua Basilium aliquid fideiNicaengs addere coegit AL litlerz de quibus nunc agimus, ni- hil prorsus addendum prescribebant: quud argu- raento est nihil ea de re sciscitatum esse Basilium,
sed tantum de iis qui ab Arianorum haresi redi-
(d) Ibid. 86. (e) Cod. 138. (f) Lib. vni, n. 42.
ο το παω. αι A0 ERO «πα 8 ER mE
VITA S. BASILII.
XXXVII
bant. 2* Citabat Athanasius hujus decreti socios ^ Juliano. Erat enim illud tempus, etsi omnibus
Macedunis οἱ Achaiz episcopos omnes, qui idem procul dubio in conciliis suis statuerant. At nihil prorsus dicebat de aliarum gentium, nempe in Gallia et Hispania et ubique,episcopis, quibus *dem placuisse testatur in epistola ad Ruffinianum.Num igitur S. Athanasium dicemus tet syncdorum de- creta imprudentem omisisse, aut. Basili: m, qui illius epistoJam in manibus habebal,et exposcenti- bus solebat ostendere, quid in ea scriptum esset nescivisse ? ld profecto verisimile non fit. Quare longe satius est epistolam S. Athanasii scriptam quidem | ust. «ynodos in Egypto et Macedonia el Achaia celebratas existimare, sed antequam con- cilia eadem de re in Hispania et Gallia et aliis locis haberentur, aut saltein habita nuntíarentur Atha - nasio.3o Rationem reddit Basilius,cur Eustathiuimn ad suam communionem admisisse! Non enim dif- ficileest Eustatbium vei bis his depictum agnoscere: Siquosuliquando,inquit Basilius.ab Aríomagistro profectos incommunionem ad misimus,mnorbnm in- timo corde occultuntes et pía verba loquentes,aut eerte iis qua a nobis dicebantur non repugnantes, ila suscepimus: cum non omne detalibus judicium nobisipsispermitleremus,sed sententiam,qua prius lata de illis fuerat a patribus nostris, sequeremur. Ego enim cum accepissem litteras beatissimi patris Athanasii...... rulus necesse essctantum virum se- qui ob eorum quilegem tulerant,auctoritatem si- mulque cupiens pucificationis mercedem consequi, fidem illam confitentes escribebum numero commu-
Christianis molestum, orthodoxis famen ad fidei catholice, quam h:zreticis defensionem erroris commodius. Sed tamen eum sua sponte non repu- vnat, ut Gregorius pacificationis causa etiam sub Juliano formule alicui non sanz subscripserit ; tum vero eum tunc subscripsisse hzec maxime demon- strat ratio, quod monachi Nazianzeni statim atque subscripsit ab ejus communione discesserunt, nec tamen ante illud quod Jixi tempus discesserunt.
Nonduffi profecto monachi diíscesserant a com- munione episcopi Nazianzeni, cum Gregorius e Ponto rediens anno 362 summam Ecclesise Nazian- zens concordiam laudaret in secunda oratione (p. 48). Recens erat tumultus cum scriberetoratio-
p Dem tertiam, qua prima est in Julianum. Ibi enim
sic loquitur(p. 53): Ete µοι τοῦ χοροῦ µέρος ἦν κἀκεῖνο τὸ σύστημα, ὅ σόν ἡμῖν τέως τῷ Gp npos- ἆδον οὁ κἰθδηλον ᾠδῆν, οὖδι ἀδόκιμον, ἀλλὰ καὶ τῆς δεξιᾶς ποτε στάσεως ἀξιούμενον, πιστεύω δὲ ὅτι καὶ µετ ὀλίγον ἀξιωθησόμενον, οὐκ οἵδ' ὅτι παθὸν, ἑξαίφνης µεθαρµόζεταί τε αἱ µετατάττετχι» καὶ οὐδὲ ὑπὸ τῆς εὑφροσύνης, ὃ xai θαυμάζῳ μᾶλλον, εἰς ταὐτὸν ἔρχεται. Atque utinam ille quoque cetus ad chorum nostrum se adjungeret, qui, cum prius cantionem haudquaquam adullerinam alque igno- bilem nobiscum Deo accineret,ac dextro quondam ordine dignus haberetur, atque etiam, ut confide, brevihabebitur haud scioquarecommolus,repente cantum in diversum mutat,alioque gradu atqueor- dine sesecollocat;aone ob communem quidem loti-
nicatorum. Adduxeruntergo Basilium Athanasiilit- C (iam (quod etiam magis wéror) adduci potest «ut
terz, ut cum Eustathio cominunicaret ; et ante- quam has acciperet litteras, incertus erat ntrum Eustathii communionem necne admitteret. τά au- tem minime congruit atiho 371. Tunc enim nullas habebat, aut saltem nullas sibi habere videbatur ambigendi causas : et cum longe ante annum 371, firma cum Eustathio communione et amicitia con- junetos esset ; nequaquam eum littere hoc anno acceptze ad hanc communionem adducere potue- runt. Sed cum Eustathius. anno 360, subscripsis- set formule Constantinopolitans, ac sub Juliano rediret ex Dardania (in hanc enim regionem rele- gatus fuerat), magna deliberatio incidit Basilio,
tiobiscum conjungatur.His certe vocibus,cum hac- lenus Deocantionem accineret nobiscum.subito ad aliam communionem prorumpi,recens esse indi- cat monachorum factum.His addespem illorum re- ditus, summam lenitatem, qua eos nt membra sua complectitur]; ei quod ait in orat. 12,p. 196, et of. 19, p. 297, monachos omnium postremos disces- sisse. Ex his autem simul probatur non multo ante subscripsisseGregorium. Nam,si subscripsisset sub Constantio anno 360 vel 361, quomodo monachi indignationem seam usque ad annum 363 corde pressissent ? aut si tandiu presserunt, cur disces- sionem subito et prsecipiti consilioattribuit Grego-
quibusnam conditionibus cum eo communicaret. rius ? Eosdem vocat calidiorem Ecclesiz partem in Nam cum se Basilius eadem de causa ab episcopi D oratione (9, pag. 297. Genenim de omnibus mo-
Csesariensis communione removisset, temere cum Eustathio communicare non debuit. Quare digna res eratde qua ad Athanasium referret : nec aliud tempus msgis idoneum his inter Athanasium et Basilium litteris assignari polest,
IX | Ker in Pontüm videtur suscepisse Gregorius sub finem imperii Juliani ; nempe cum ipsius pater ου, αι satís per se patet,ebeeate subscripsit euidam formulas, qui magnas in ecelesia Naziunzena tur- bus commorit,ac totachis tocamdedit ab episcopi sui communione discedendi. Mirum sane ac vix credibile ejusmodi subscriptionis ezemplum sub
PATROL. GR. XXIX.
nachis ait in orat. 21, p. 388, eos in aliis rebus pa- calus ei moderatos esse, hac in re lenes et faciles ROh esse, cum per silentium et quietem Dei causa proditur,sed bellaces et in confligendo acres et fe- reces. Cum his non quadrat dissimulatio plurium annorum, quam monachis Naszianzenis ettribuit Tillementius, cum Gregorium sab Constantio exi- stimat subscripsisse.
. Preeterea eausam subscribepdi non repetit Gre- gorius ex jussis aula profectisaut ex rerum pertur- batione, que tunc summa fuit, sed ex desiderio pacis et communionis cum nonnullis ineunde.
e
XIXVIII
PROLEGOMENA.
Palet id ex his verbis orat. 19 (p. 297): Παρὰ «9A — Quam non rodeo citra ambiiiosem, sed etiam
θερµοτέρου µέρους τῆς ᾿Εκχλησίας κατεστασιάσθηµεν, γράμματι χλαπέντες καὶ ῥήμασι τεχνικοῖς εἷς πονη- pàv χοινωνίαν. Α ferventiore Ecclesice parie ob eam causam seditio in nos excitata est,quod scriptoquo- dam et artíficiosisverbis circumscripti,in pravam societatem pertracti fuissemus. Hinc etiam Grego- rius ail in oratione 12 (p. 196) Ecclesiam Nazian- zenam ante illud dissidium, arcam Noe vocari solitam esse, ut qu& universi orbis diluvium sola effugisset. Sed, si episcopus Gregorius sub Con- stantio Árianorum artibus succubuerat, non video cur Ecclesiam Nazianzenam mala communia mi- nime attigisse dicatur.
X. Juliani mors divinitus Basilio revelata fuisse
non libenter ordinatus fuerit, ex epistola 11 Gre- gorii perspicimus. Tuquoque captus es,inquit Basi- lio, quemadmcdum el nos circumscripli : quando quidem ad presbyterium perlructisumus. Atque id quidem « nobis non ezpetebatur. Nam uterque ul- treri,si ulii cuipiam, locupletes essetestes possumus, quam nobis cordiesset pedestris pdilosophia humi- que depressa. Ex primis ejusdem epistole verbis, Epistole tue py ommium laudo.Quid autem tuorum ton luudandum!liquet Basilium priorem scripsis- se,ac Gregorio onus sibi impositu .. siguificasse, vel
potius ingemuisse. Illum enim consolatur Grego-
rius ; el quoniam id factum est, quod fortasse non fieri praesuüssel, ferendum esse staluit, presei tim
dicitur;sed cum tanta circumstantiarum varietate, gy οὗ tempus multas, inquit, in nos excitans lereti-
ul referre non libeat, que ea de re leguntur in Chronico Alezandrino, apud sanctum Damasce- num in libro De imaginibus, qui Vitam Basilii ab Helladio scriptam citat, et in Βασ Vita Amphilochio supposita.
kx his verbis secunde orationis Gregorii in Ju- líanum, Hoc tibi Basilius et Gregorius, colligunt eruditi viri Gregorium a Basilio adjutum fuisse in his erationibus componendis. Probabilis sane haec conjectura ; et cum Gregorius sese paterne domus sollicitudini interdum eripere soleret, videtur in Pontum venisse post mortem Juliani, et Basilii con- gilio ad hanc elucubrationem usus lusse.
CAPUT IX.
I. Presbyter creatur Basilius. II. Ordinatus anno 564. III. De prima illius oratione et. tribus epistolis. IV. Pacis causa secedit in. Pontum. V. Redit Casa- ream, ut hanc ecclesiam Valente adveniente de- fendat. Vl. Secessio ponenda exeunte anno 564, aut ineunte 565. Reditus anno 565.
l. Deplorat Gregorius (u),ut magnum setatis sus vitium, quod sepe in electionibus nulla haberetur doctrinz et sanctitatis ratio, ac homines neutro iu- sirucli presidioad sacerdotium subitoeveherentur, et primo loco constituti, meliores se ac sanctiores despicerent,quasi cum dignitate sapientiam elera- ditionem accepissent. Non sic Basilius, sed pre- scripto canonibus ordine ad sacerdotium pervenit; et cum sacros libros populo legisset, in presbyte- rorum ac deinde in episcoporum cathedra sedit, non honorem qui&rens, sed ab honore qus&situs ; nec ab hominibus, sed a Deo gratiam accipiens. Basilium Philostorgius (5) jam anno 359 diaconum fuisse putat : Socrates (-),qui cum Basilio S Chry- sostomi amico nostrum confundit, ad hanc eum dignitatem a S. Maletio evectum narrat. Sed Tille- montius ne diaconum qnidem fuisse Basilium pro- bat ex testimonio Nazianzeni, qui in tam accurata ordinum,quos exercuit Basilius,enumeratione,non omisissel diaconatum, si in lioc quoque gradu mi- nistrasset.
(a) Orat. 30. (5) Lib. iv, c. 12.
corum linguus ; μάλιστα διὰ τὸν xatpov πολλὰς ἡμῖν αἱρετικῶν ἐπεισάγοντα γλώσσας.
II. Satis inter eruditos convenit Basilium anno 362 presbyterum [fuisse ordinatum. Baronius οἱ Heriantius ex epistola mudo laudata colligunt or- dinatum illum fuisse eodem fere teinpore ac Gre- gorium ; conjicit Tillemontius Basilium, cuam Cee- saream venisset &grolante Dianio,ibi usque ad ele- cliouem Eusebii woratum esse,et ab Eusebio, forte hortatu Gregorii patris, retentum et ordinatuin.
Timiditatem injicit hominum doctissimorum au- Ctoritas, quoininus ab eis dissentiain : sed tamen cogordissenlire Atque illud quidem certo statuere
C videntur, serius Basilium ordinatum fuisse quam
Gregorium. Non minus perspicuum et exploratum est eum noi a Dianio, ut quidam voluerunt, sed ab Eusebio ordinatum fuisse. Nau Dianius paucis mensibus post Gregorii ordinationeim roortuusest, nec cum eo Basilius ab anno 360, nisi in extremo morbo communicavit. Sed quod ordinationem ad annuin 362 referunt, id vellem vincibili aliqua ra- lione lirmassent. Nam Basilium Cesares usque ad electionem Eusebii moratum esse, conjectura est nulla prorsus fulta rauone, vel potius Basilii solitu- dinis aipori,et cure inonasterii regendi repugnans, cuin presertim fateatur Tillemontius tempus in bac electione dissensionibus extractum fuisse. Sed, quod me maxime deterret ab hac ample-
D clenda opinione, pluribus rationum momentis ad-
ducor, ut Basilium anne 36 í sub Valente credam ordinatum fuisse. 1? Ipsa Gregorii verba Basilium mouentis,ul sibi caveat preesertim ob tempus mul- las innos,inquil(d) haereticorum ezcitans linguas; hiec, inquam, verba Valentis imperio mirifice con - gruunt, Juliani vero nequaquam. Nam sub Juliano nulla ab hereticis pericula maxima ab imperatore apostata exstiterunt, Sub Valente autem haeresis statim verticem sustulit, et ignis, qui s&viente Ju- liani persecutione suppositus cineri videbatur, de- Duo exarsit. Nota profecto res est et ab ipso Tilje-
(Nas. epi
VITA S. BASILIÍ. XXXIX
montio nolsla, hzreticos ipsos sub Juliano a do- 4 videtur ea exstitisse, quam habuit ia sex primos mesticis dissensionil.us quodammodoad communis — versus Proverbiorum. [n primordia enim declarat causse defensionem avocatos fuisse. Non erat ergo seobedire benigno patri, qui more peritorum ve- hoc temy(-us ad eorum excitandas linguasidoneum. natorum in. locis difficilem aditum habentibus, 2o Basilius,in epist.210 (p.313), ait se in Pontisoli- quasi catuli alicujus cursum experirivolens.Pro- tudine plures annos continuos commoratum esse. — verbiorum proposuerat principium exponendum.
At in ea quam refellimus opinione plures quide:n traduxit annos in l'onto,sed ipterruptos ac minime continuos, Illu. enim se contulit . nno 358, pres- byter anno 362 creatus reuiit in Pontum anno 363, ibique,ut existimat Tillemontius,usque a! annum 366 resedit.
3* Duas habemus Basilii ad Leontiam epistolas, qu&, ut modo videbimus, notis anni 364 exeuntis siguatee sunt .Exsdem initiosacerdotiiscriptee viden tur. Ait enim: Nobis enim crebro ilie occupationes,
Inter Basilii homilias hzc solaoccurrit, que&coram episcopo habita videatur; sola enim presentem episcopum honorifice salutat.
Ceterum non iu βοἱο verbi ministerio Eusebium juvabat Basilius, sed plures Ecclesi: administran- die partes ei commisss videntur Nam crebr: illi occupationes parum otii relinquebant, ut ipse te- statur in epist. 20. Hujus autem et vicesims primae scribendz ea fuit occasio : Cum Leontius sophista Basilium aczusasset quod raro a se scriberet, cri-
quibus nunc distiuemur, eacusationem forte affe- B meninLeontium retorquet Basilius, eumque eo ma-
runt. si litteris desimus. 15 Libros in Eunomiuin script.s esse ostendimus aono 363. Longe autein probabilius tunc Basiliuin adhuc in solitudine re- sedisse, quam insolitis sacerdotii occupationibus difüicillimi operis laborem addidisse.
Non videtur ante mensem Neptembrem hac per- acta ordinaliu. Neque enim ante hoc tempus ver- ticem sustulit heresis.Quandiu in Oriente fuit Va- lentinuianus,nibil metuendum fuit ab har. ticorum potentia. Valens die28 Martii Augustus renuntiatus, elapso circiter »nense frayrem Sirmium usque co- mitatus est (a); et cum in nonnullis civitatibus in- terjectis -atis diu morati fuerint,vix potuit Valens ante inensem Septembrein Constantinopolim redi-
gis culpandum demonstrat, quod et plurimas scri- bendi occasiones habeat,et,ut sophista,loquacissie inus sit : cur autem ipse rarius scripserit,excusat crebras occupationes quibus distinetur, et contra- ctam e vulgaris *ermonis usu teruginem quam- dam, quae sophistas alloqui prohibeat. Respondit Leontiuset Julianum quemdam ineusavit, quod suas Basilio litteras non reddidisset. Tuin Basilius per- acute Julianum comparat cum iis a quibus tunc an- tiqua debita reposcebantur : et querit ex Leontlo num ei placeat celeberrimum illud tetraplum,quod tunc pluris faciebant pecunie publics collectores, quam P'ythagorei Tetractyn. His leporibus notabat Basilius credulitatem Pe'ronii,soceri Valentis,qui,
re. Redeunti occurrerunt Heraclez legati Lampsa- c ut ait Ammianus(c), ad nudandos sine discretione
ορ, sed,cum jam illum in suas partes traxisset Eudoxius, precepit legatis αἱ Eudoxio sese adjun- gerent : renuentes iracunde dimisit ac Ecclesiam persequi ccepit. Hec prima fuit hzreticorum sub Valente nefaria inolitio,cujus íama jam iu Cappado- ciam perlala fuerat, cum Basilium recens ordina- tum monuit Gregorius,quantum ab ligreticis peri- calum iminineret, Basilii ordinationem longius a mense Septembri removere nor sinunt, quz ah eo deinceps, usque ad Valentis adventum gesta narrabimus.
IJI. Evectus ad sacerdotium Dasilius locum, non insütutum mutavit Quemadmodum »nim ex so-
cunctos immaniter flagrans,nocentes pariter etin - soMes post erquisita tormenta quadrupli nexibus vinctebal,debita jam inde a temporibus principis Aureliani perscrutans el impendio morens si quem- quam absolvisset indemnem. Hoc autem Petronii crudelitas, eodem teste Ammiano,cum omnium ani- mos in Valentem exulcerasset,spem injecit Proco- pio poliundi iuperii,quod tandem occupavit anno 365. Utramque ergo epistolam non immerito ree ferimus ad annum 364 exeuntem, aut 365 ineun - tem.Serius enim collocari nou debent,quia Basi- lius circa hoc tempus Cesarea discessi:.
Cum scriberet Basilio Gregorius more suo epi-
litudine urbem effecerat studio juvandi proximi , stolam verbis brevem,sententiis copiosam tabella- jta in urbe tanquam in solitudine versari sciebat, p rius, absente Basilio, epistolam cominisit uni ex teste Nysseno(b),nec hominuin frequentia necne- Basilii amicis:ex quo conjicio eum Casare:e potius
gouorum multitudine a pio et cauto vivendi genere avocalus. Magaum sane presidium exstilil Ecclesite Cassariensi in ejusmodi presbytero,qui preter οἱυ- quentiam, qua sopbistas omnes illius etatis longe perabai per ocio annos sese eXercuerat in sa- cris Scripturis legendis, in meditanda ac propu- da Ecclesie doctrina,ae in omnibus monasti.
ei instituti virtutibus excolendis.Prima illius oratio
(a) Am. |. avi c. 4. - () De Basil., tom. Π1, p. 488.
quam in Ponto domicilium habuisse. Nam in ino- nasterio tradita fuisset epistola ei, ad quem cura ejusmodi rerum pertinebat: nec queerendi in hunc usum fuissent Basilii familiares. Respondet Basilius per Petrum, quem ipsius fratrem fuisse nolim as- severare, quippe cum eum de more Basilius [ra- trem suum non appellet.
IV. Eo charior Eusebio debuisset esse Basilius (c) Lib. xxvi, c. 6.
XU
PROLEGOMENA.
quo magis eum in ferende episcopatus onere juva- 4 causa, abduxisset,idem ilius reditum ad Eeclesie
bat: Sed quamvis Gregorius diesensionis eausam con- sulto taceat, videtur Basilii fama et summus ingenii et doctrine spleador oculos E&eebii 1:3i6se. Erat enim Eusebius cetera quidem fortis et pietate con: spicus ut persecutio deéelatavit;sed tamen recens in eathedra collocatus (d); nonéura omnes szculi affectus deposueral, dc hirmani aliquid passus est, οἱ Basilium ab Eeclesiee ádministratione non sine ignomiinid removit Ducem suum sic injuria affe. tam et rejectum monachi Cesarienses férre non potuerunt (5); sed statim audaet facinore üb epi- scopi communiene recedere statuunt, secumque partem plebis et honoratorum nón exiguam abstra- bunt. Erat. perfacile schisma conflare, tribus de causis : neino venerabilior eo cui facta injuria, ac idoneus erat qui,si voluisset;robur et fiduciam ad: deret faetioni; Eusebius eivitali suspectus propter ordinationem; aderant ex Oceidente episcopi, qui
defensionem pari pruden'ia confecit. Voeatus per- honorifice ab» Eusebié Cesariensi ad aliqueém spi- ralem tonventum,id e«t ad aliquem diem festum, gratum animum, nt pár erat, significavit (fj;$ed non omisit occasionem libero conquerendi, quod inja riam Basilio fecisset Eusebius et adhuc faceret. Bum emim sibi hogorern habet;contempto Basilio; ilem eutr facere,ac siquis unius viri caput altera nianu demuloeat, altera alam feriat; aut etiam convulsis domus fundamentis porietes pingat, at» que esternas partes exoraet. Pollicetur sanrthanr fore in eum Basilii ebserventiam, si equus in Ba- silium esse velit; se quoque statim secutucum, quetmadmedum umbra corpora sequuntür., Quamvis admonitiotem eximiis laudibus témpe- ret,eumquesacerdotem appellet omnium ,quos no- verit,ot vita et sermone préstantissimum, illius ta- men libertatem sibi injuriosam videri significa"it
omnes orthodoxos in suas partes pertra&hebant. Αἱ Easebius. Tum Gregorius (g) declarat se noti 6ontu- Basilius non is erat,qui autiis quos adversarios, melíose,sed accommodate ad légesspifitus scripsi«« aut iis quos nimium sui studiosos babebat, oblu- se:z:quum enim esse, ut sibi lusebius, quenivis ctari vellet,aut Ecclegiam sta csüsa dilacerari pa- gradu superiot sit, justem hbertatem concedat. teretur, cum presertim! aliunde oppügnatam etin — Ceterum, si se instar famuli esse velit, qaique ue periculum eónject&m videret ob hereticorum,qui obtüeriquidem debeat,passurum selianc injuriam, tuac vigebant,dominatum.Qeare consiliario utens sed id pietate Busebii prorsus indignum esse. Si- el bortatore Gregorio fugit cum illo in Pottam,et gnifleal ín alia epis:ola (h) nullam se offensione meaasteria, que illic erant, gubernat; Episcopos anitno suscepisse;sed, etiamsi suscepisset, libenter illesoccidentales éxistimaant erüditi viri Eusebium hoe tempore depositurum, cum videat feras in esse Yercellensem eum aliis &ohnullis; qui nobis Beclestam irruentes, et generose resistentem Et- cogniti nen sunt. Revera narrant Socrates (c) et. sebiom.Iiaque venturutb se promittit, si ita videa- Rufünus (d) S. Eusebium, Antiooha digres:um, ., tur Eusebio,Bt cum illins preeibus suas cenjungat, Orientis Ecclesias peragrasse. Inde concludit Til- ^ etsimul pugnet, eumque , at prestantissimum lemontius dissidium illud ad annum 905 referem- athletam pueri hortatores, sucelamdndo inciteét, dum. Sed, si tunc adfuit S Eusebius Vercellen- — Non ingrata fait Eusebio opera Gregorii (i), sta- sis, necesse est loügieres ei in Oriente moras at- timque ad eum se contulit Gregorius,eumque tem- tribuere cum Basilii ordinatio ad annum 363re- pofe,ut ferrum igfie, mollitum ése animadvertit, ferri uon possit. et ad reddendam Basilio benevolentiam omnino V. Si secessio Dasili digna fuit admiratione, propendere. Quinetiam signiücavit se &d Basiliuni multo dignior rcditus exstitit.Nam eum (6) impe- plácandi et advoeándi càusa scéipturum, idque rator Valens, auri amantissimus, ut ait Gregorius; multi, qui Eusebii consiliis intimi erant, cofifirma- et Christi inimicissimus, Caesares immineretan- ruat. Stem ergo Gregorius Basilium totius rel no 365,agmen iinpium agens, episcopos Arianos, certiorem facit, eumque hortatur, ut. episcopum crudeles Ecclasiarum tetrarchas,Ceseriensis Bccle- — oecupet aut advéniehdo aut. scribendo, vel potius sia in maxiinum periculum venerat.Nem strenuis scribendo &€ deinde ventendó. Non etim honori illa quidem viris abundabat,sed propugnatore des- D futurum Basilio,si prior episeopud cessisee videre tituta erat ac defensore sermonis οἱ spiritus pras- — tur. Prexerea teinpus postulare,ut quos háetenus
sidiis instructo : nec Ariani, qui jam alias Kecle- sias vicerant, alias oppugnabant, alias victuros se sperabant, ulla re alia magis erigebantur ad spem evertende Cesarem, quam Basilii secessu et dweis imperitia. Sed eorum fregit consilia Gregorius Naziadke- nus, qui cum Basilium Cesarea, pacis ecclesiastice (a) Nas., p. 34U. isi E36. ο) Lib. uui, c. 9.
(d) Lib. 1, c. 30. (e) Nas. or. 20.
rudores ae labores eustineit, nequaquam illos tem-
poris puncto effutdat, sed potius aerilio aceurret
Keclesim hereticorum concursu vexate,
alii jarh aderant οἱ turbas ckebant, alii inox erant
affuturi.Premittit 3e comiteni itineris libenter (α-
turum, si hoc δρίσα pretiem existimet Basilius. Non multis opus habuit sermonibus geaeroaa Ba:
Nas. ep. 2u. ip ερ. (ds. (h) Ep. 170. ($) Ep. 19.
VITA f. ΒΕΠ.
Ud
silii anima(e), sed ajatim ac Gregorium vidit legi À titur rerum a Basilio presbporo gestarum eeries,
munus obeunjem, cuia eo. accurrit Casaream, ac nujlis prorsus simultalis zeliquiis ip animoresiden- tibus tatum se ad defensionemEcplesia matris im- pendit. Omnia quippe εἴπμιυ prqisfat,inquit Gregor rius, inimicitias deponit ,consultat,aciem instrui, scandala et offendiculg, qua in. medio erant, sub- mopel,cunctaque ea, quorum fiducia illi nos Gelle lacessendos putaverant Alios assumit ,alios retinet, alios propuisat. Aliis murus femus el vallum effi- cur; aliis securis petram scindens, aul ignis in spinis, ut dipisa Scriptura loquitur .sarmentitios homines et in. divinitatem contumeliosos, facile absumens. Declarat Gregorius, si quid Barnabas Paulo decertanti navavit (sic enim et se et Baii-
quam infra texemus. Ipse Gregorius nihil án pri- mordiis sacerdelii narrat preter. simullatem cum Eusebio. [nitium magnarum rerum a reditu sumit, quod argumento es! nec diu abfuisse Besilium nec mullo post ordinalionem secessisse. 9» Gerligsi- mum arguinentum suppeditat Valeptis in urbem Gasaream adventus anno 365. Erat in hac urbeuy Nou.Jul.eodem anno, ut perspicitur ex legequinta de susceptoribus data Gasare:,.God. Theod .4om 1V,p.339.In eadem urbe nuntium accepit defectio- nis l'rocopii. Vale&tem a Caesares. Cappadocum, inquit Ammianus (c), ut raporalis aslibus Cili- cip jam lenilis ad Antiochia percurrerel seges, Sophronius avertis Galaliasm, defectionis Preco-
lium designat), id Paulo tribhendum esse,qui eum g pii nuu:ium afferens. Quis ergo duhitet ad hunc
certaminis socium adhibnit. Rediere ergo re in- fecta haeretici, tunc primum pudore suffusi el xjc- B, nec aliud quidquam ex lantis conatibus per- ceperuni,nisi ut invictum in defendenda Trinitas fide Cappadocum animum perspicerent. VI[.Secessionem ac reditumBasilii aliter acTille- montius οἱ alii critici distribuimus.Nam secessisse illum anno 363, rediisse anno 365 existimat Tille- monlius. Reditum ad annum 9367 cum Baronio re- jiciunt contingatores Bollandi, Pagius ad anpum 3:10. Pluribus ratjonum monentis adducor, ut eum anno 361 exeupte,aut ineunte 365, existimem se- £essisse, anuo autem 365 zedijsse. l)e secessu jam magma ex parie perfecta res ex his qua diximus.de
illius ordinati ue.Nam 8i presbyter creatus est an- g
no 361,5i ann» eodey exeunte, aut sequenti. in-
&übiun referre redijum Basilii, qui necessario conjunctus est cua adventu Valeuüs ? FateturTil:emontjusValentem venissaCesoream agno 369;neque enim id negari possit, Sed venire ilerum potuisse contendit auno 966. Poluil sane yenire, sed eum yenisse nuljo prorsus argumento suspicari possumus. lino non venisse, saltem cum Iriumphante illo episcoporum haereticorum comi- talu, perspectum et. exploratum habemus. Nam victo prope Nacoljam in Phrygia et occiso Procopio die 27 Maii, &ono 366, poslea negotiis, qui victo- riam in bello civili subsequi solent,occupatus fuit, ἃς non parum lemporis in consciis perquirendis iusumpsit. Postquam autem his curis expeditus convertit se ad everlendas Ecclesias, tum vero Jnultz civitates peragrandae fuerunt, multi episcopi
eunte adhuc Gesares sacerdotio perfungebatwr,ut — Ariauissuhjiciendi, antequam Cgsaream veniret. vidimus ex epistolis 20 et 21, non potuit ante Ώου Sic erim in hanc urbem advenit, ut jamdudpmnul- tempus imminenles turbas prudenii secessu decli- l:m aliud bellum habuisse videatur, preter illud nare. Átque id quidem mirifice quadrat cum ipso |,quo: Ecclesiis inferebat. 44gue hoc .guidem lle Basilii testimonio,qui secundam illamsecessionem — unimo,inquit Gregorius (Jd), et cum hac impietate ze numeral quidem (5),5ed se pluresanpnos conti- adversum qos. expeditionem. suscipit. Impetum nu9s in Ponti solitudine traduxisse testatur. Adeo — quoque wa cwn eo facit egercitus ipso diguus,im- brevis fuit secunda illa secessio. Sed nihil signii- probieceiesiarum gubernatores,savi illius imperii canlius Gregorii leslimanio qui conceptis verbis Jeirurcha.Quicum ex ecclesiis ulas jam lenerent, testatur magnam hereticorum polestatem fuisse, g/ias oppuqnareat, alias qb imperatoris opeym.ac cus Basilius discessit: quod quidam de Julianiim- — mantion que partimgdhibebatur partim deuuntia- perio dici nog potest, multo mines de Joviani.Sic batur, in. potestatem venturas sperareat, huc quo- Autem loquitur Gregorius (p. 331) : 053i αρὸς aó- que,uLuostram in dilion m euam redigerenl,rene- so t5 µάχεσθχι ἤ 2i2onqv τὸ σῶμα τῆς Εκκλησίας, η runt. Nemo est sane,quijhis legendis non animad- καὶ ἄλλιος πολεμουμένης, καὶ sexÀtpu« διαµκιμένης, T vertat, Valentem jemdyudum.ab aliis cur is liheruin
Qub tÀ:t0tt zu» αἱρετικῶν δ)ναστείας. JVec illius erai dimicare, «ut. Ecclesia conpus lacerare, qua etiam alioqui ab horelicis, qui (um potesiam eique imperium oblinebanl, oppugnabaiur, &c periculose affecta erat.
Vil.Quod spectat ad. reditum, immerito in au- aum 366 aut 367 differtur. Multo absurdius rejice- reiur ad annuq 370;necossarie collocandus ad an- pum 365. Now 1^ taro longtm ΑΟΦΟΩΑΦΙῃ nop.pa-
(a) Nas., or. 20. (9) Ep. 210.
οἱ solutum, otio suo ad perseqnendam Ecclesiam abusum fuisse ; ac. proinde non satis superfoisse te:nporis ut Ceesaream veniret anno 366.
His addeValenlem Procoyio inPhrygiasuperato, internarunique diesensionum maleria carapasita,ut ait Ammianus, otfosum non fuisse. Misit enim Vi - ctorem magistrum equitum ad Gothos, ut ex eis sciscitaretur,quamobremProcopio auxilium dedis- sent, ReversoVictore Valene parvi ducens ezcusa-
(c) Lib. xxvi, ο. 7. (d) Or. 30.
XLI
PROLEGOMENA.
Honem vanissimam, inquit Ammianus, lib. xxvi, Α tia et eloquentia et consilio et virtute superari, nec
c. 5, in eos. signa commovit, motus adrentantis jam prascios,et pubescente cere quasitoin unum ezercilu, prope Daphnem nomine munimentum est casira metatus. Quare Valentis ille Cesaream adventus, qui tantum habuit apparatum,ad annuin 365 referendus. Tunc enim in Syriam tenders lentius progrediebatur, ut Cilicig calores evitaret, teste Ammiano.
39 Etiamsi daretur Tillemontio Valentem anno 366 iterum venisse Casaream,non idcirco causam obtineret. Modo enim constet,ut profecto constat, Valentem in hanc urbem anno 369 venisse, refe- rendus erit ad eumdem annum reditus Basilii, quem imminens a persecutore periculum in solitu-
Rasilius ideo episcopum minus coleret et observa- rei,quod eo tot esset partibus superior et przstan- tior Preclarissimum illum concentum sic describit Gregorius Nazianzenus (c) : Τῷ δέ τι δεύτερον ἔργον καὶ σπούδασµα Ὑίνεται θεραπεύειν τὸν πρόεδρο», λύειν τὴν ὑποψίαν, πείθειν πάντας ἀνδρώπους, ὥς d μὲν λελ’- πητο, πεῖρά τις «v τοῦ πονηροῦ xal πάλη ταῖς εἷς τὸ xaÀàv ὁμονοίαις βασκαίνοντος" αὐτὸς 0? δει νόμους εὖ- πειθείας xal πνευματικῆς ταξεως. Διὰ τοῦτο παρῆν, ἐσόφιζεν, ὑπήκουεν, ἑνουθέτει. Πάντα fv αὐτῷ, σύμθου- λος ἀγαθὸς, παραστάτης δεξιὸς, τῶν θείων ἑξηγητης, τῶν πρακτέων καθηγητὴς, Ὑήρως βακτηρία, πίστεως ἔρεισμα, τῶν ἔνδον ὁ πιστότατος, τῶν ἔκτὸς ὁ πρακτι- κώτατος' ἑνὶ λόγψῳ τοσοῦτος εἰς εὔνοιαν, ὅσος εἷς
dine residere non sivisset. Nonenim lenis quidem g ἔχθραν τὸ πρὶν ἑνομίζετο. ᾿Εντεῦθεν αὐτῷ περιῆν xai initio el moderatus fuitValens, ut existimat Tille- τὸ κράτος τῆς Ἐκκλησίας, el καὶ της καθέδρας εἴχε τὰ montius,sed eadem prorsus illius imperiiac perse- δεύτερα, Tuv γὰρ εὔνοιαν εἰσφέρων, τὴν ἑξουαίαν ἀντε- cutionis primordia fuerunt. Certa et explorata res Aáp6ave* val ἣν θαυμαστή τις ἡ συμφωνία καὶ f, noxa est ex testimoniis Gregorii Nazianzeni(a). Perti- τοῦ δύνασθαι, ὁ μὲν τὸν λαὸν ἦγεν, ὁ δὲ τὸν ἄγοντα, πιοβοθη ερ erant hereticorum lingoc.cum Basilius Καὶ olov λεοντοχόµος τις ἦν, τέχνῃ τιθασσεύων τὸν presbyter ordinatus est.Cum paeis causa redit in δυναστεύοννα. Καὶ γὰρ ἔδεῖτο, νεωστὶ μὲν ἐπὶ τὴν xx- solitudinem(b),oppugnabatu: Ecclesia et periculo. θέδραν τεθεὶς, ἔνι δὲ τῆς κοσµικῆς ὕλης τι πνέων, οὕπω se affecta erat ob hereticorum domin«tum.Basilius δὲ κατηρτισµένος iv τοῖς τοῦ πνεύματος, πολλοῦ δὲ et alii episcopi,quiinOccidentem auno 476 scripse- τοῦ κλύδωνος περιζέοντος καὶ τῶν ἐπικειμένων τῆς runt, jam tredecim annos perseculionis numera- ᾿Εκκλησίας ἐχθρῶν, τοῦ χειρχγωχοῦντος, καὶ ὑπερεί- bant,ut patet ex his verbis epistole 249,n.2,Tovsxzi- — Sovtoc, Διὰ τοῦτο καὶ τὴν συμμαχίαν ἡγάπα, xal. κρα- δέκατον γὰρ ἔτος ὰστὶν, àq' οὗ ὁ αἱρετικὸς ἡμῖν πήλεµος — To0vtoq bxelvou, χοατεῖν αὐτὸς ὑπελάμθανε. Proximum ἐἑπανέστι., Decimus enim tertius annus est, ex quo autem Basilio]negotium ac studium hoc fuit, an- hereticum nobis bellum exortum est. listitem colere atque observare, suspicionem ex- Tillemontio, qui persecutionem differt usque ad |, stíinguere, mortalibus omnibus persuadere mo- annum 366, fucum fecit auctoritas Theodoreti. [s " lestiam eam, quam acceperat, tentationemquam- enim narrat Valentem initio catholice senentem, dam et luctam pravi illius fuisse, honexte ac lau- uXoris Dominice et Eudexii artibus tum demum dabili concordie invidentis: ceterum non igna- corrumpi cepisse, cum se baptismi presidio ad rum se esse, quid obedientia ordinisque ritualis bellum Gothicum munire voluit. Tunc enim ab leges postularent. Ac proinde adesse, docere, dicto Eudoxio, aquo iniliabatur, oEstrictum jurejurando audientem seprabere,monere,quizvis denique illi fuisse, nunquam se ab Ariana heresi recessurum, — esse, monitor probus, opitulator commodus, divi- et contrari» fidei cultores omnibus locis expulsu- norum oraculorum enarrutor, rerum agendarum rum. Longe potior bac in reGregoriusTheodoreto; pramonstrator,senectulis subsidium ,fideiad mini- nec dubito quinTillemontius,siad primitestimonia | culum,domesticorum fidelissimus externorum ad animum advertisset, parum tribuisset Theodoreto, resregendasaptissimus:ul uno verbo dicam, tantus cujus ex narratione ne illud quidem efficitur,quod | ad benevolentiam, quantus prius ad inimicitiam contendit Tillemontius, persecutionem ad annum esse putabatur.Ea quo hoc consequebatur.ut eti- 366 referendam esse, sed potius ad annum 3067. απιεί cathedra inferior essel, Ecclesie tamen im- CAPUT X. perium obtineret. Etenim pro benevolentia,quam
l. Basilii arctissima conjunctio cum Eusebio episcopo D offerebat,auctoritatemrecipiebat:ac mirus quidem Casariensi. ll. Videlur in. monasterio viriste, €t — erat concentusnerusquepotestatis.Ille plebemdu-
uem Ecclesiem | regendom | accepisse. . mw ο γιος Pub Fusebio in. ecclesicetieis Cebat, he ductorem:ae velut quidam leonum cura-
tiis ad Casaream, ut metropolim, spectantibus, torerat,cum,quiprincipatum lenebat,urte demul-
IV. Quamam exstiterint ecclesiastica illa. megotia. cens. Quippe, vt nuper in cathedra collocatus, ac V. Qua. Basilii pertes in ος quo pont alymedum mundana materia: aliquid adhuc. spirans, non- odus) GRO habilam fwisoe (er M^ 557. dugue in hig quc spiritus erunt, instructus, ac σα :q preterea ingenti tempestate undique estuante, at-
I. Reportata ex beresi victoria Basilium cum que imminentibusEcelesia hostibus opus habebat
Eusebio tam arcte conjunxit,ut nec episcopo mole- ) stum esset ab eo,quem dignitate superabat, scien- Aomine,s quoveluit porrecta manu ducerctur et ful-
o Naz. ep. !1. (c) Or. 20.
(b) Idem, or. 30.
VITA S. BASILIT.
XLIIT
ciretur. Ac propterea ipsíus opem atque auzi- ^ fuisse cognoscas.Hinc plebem sibi commissam sic
lium amplectebatur, eoque dominante seipsum dominari judicabal.
II. His verhis διὰ τοῦτο v2p7»,ídcirco adsrat,in- dicari videtar officiosa quedam sedulitas Basilii, domum episcopi sui assidue venlitantis.non tamen in hae domo simul cam episcopo degentis.Revera Basilius videtur in monasterio presbyter vixisse. Id perspicitur ex Regulis monasticis (p.243), qua- rum auctor cum sacerdotio monasticum institutum conjwngebat. (a) Cum quidam in eo loco,ubi dege- bat Basilius, moaasticam vitam amplecti vellet.ma
alloquitur in homilia de fame et siccitate, num. 1, pag. 62 : Filii mei, quos per Evangelium genui. Hinc etiam illa clausula homil. 9 in Hezaem : Ut eluceatis in. splendore sanctorum veluti sol, ad meam ipsius exsultationem in die Christi, «ui glo- ria el imperium in secula seculorum.Amen. Vi- dentur enim Dasilii homilis, perpaucis exceptis, anle episcopatum pronuntiate. Sed de his alius erit dicendi locus.
Ill. Commissa Basilio auctoritas non unius eccle- Sie ncc unius civitatis finibus continebatur ; sed
luit eum Basilius miltere in monasterium, quod in cum Caesariensis Ecclesia exarchicum jus in plures Ponto instituerat.Forte in eoloco ubi degebat Ba- provincias haberet,ut infra videbimus,minime du- silius, non vigebat ccenobitica disciplina, sed bini lium est quin Basilius, qui etsi cathedra inferior, aut terni vivebantascete. Átque hancconjicioexsti- g Ecclesie imperium obtinebat, plurimas partessus- lisse causam,eur hunc hominem mallet in Ponti- linuerit earum rerum, quz tune in illis regionibus cum monasterium mittere. Postea iusigne οΦπο- — ad fidei defensionem et ecclesiarum pacificationem bium Cesarec exstruxit Basilius anno 372. Sed gest: fuerunt. Id autem colligimus non solum ex vix dubium, quin ante episcopatum cenobiticam — Gregorii testimonio, qui tantam Dasilio auctorita- vitam ia hanc urbem introduxerit. Nam in episto- tem ab Eusebio concessam fuisse narrat,sed etiam la 81 insignis ex urbis presbylerio sacerdos in as — ex pluribus Basilii epistolis, quas presbyter scri- cetica et continenti vita haefenus vixisse, eLex la- psit. Discimus ex epíist.28, n. 3, Musonium episco- bore manuum sibi cum fratribus simul degentibus pum Neocesariensem cum Basilio ad pacem Eccle- victum dicitur comparare. Videtur huic monasterio siarum concurrere propter quasdam anticipatas pizefuisse Basilius. Hinc illius studium excipien- opiniones noluisse,sed tamen Basilium idem sem- dorum hospitum laudat Gregorius; quo quidem per cum ipso sentiendi, illiusque ad oppugnandos officio in privatis aedibus et summa rerum om- hzerelicos advocandi nullum tempus intermisisse. nium inopia, ad quam se libens redegerat, vix "Videlur Athanasius Ancyranus cum Basilio con- perfungi potuisset. junctior fuisse in hoc consilio pacificandarum Ec-
Ex Casariensibus ecclesiis unam praecipve Basi- . clesiarum. Nam cum is eodem tempore ac Maso- lio ad regendum commissam fuisse perspicimus ex ^ nius mortem obiisset,sic desiderium suum signifi- homilia iu psalmum cxiv (p. 199). Nam, cum in cat Basilius (b : Cuinam deinceps eeclesiarum cu- quodam martyrum templo populus a media nocte ram deferemus? Quem adjungemus molestiarum usque ad meridiem Basilium exspectans perduras- socium ? Quem lztitizz participem? Deplorat in
set. ubi advenit Basilius, hac usus est excusatione, cur sero venisset,quod aliam ecclesiam honore pa- rem administrans,diei tempus in litrgia ibi cele- brandainsumpsisset.[llius verba perspicuitatis cau- sa referam.Quodsi οἱ mihi ipss,inquit.reddendara- Lio cur moralus sim,et perdiu a vobis abfuerim, id causa a[feram,quod cumaliam huic honoreparem ecclesiam Dei administrem, non pvrvo avobis dis - junctam intervallo, hoc dieitempus insumpserim.,
epistola 30 ad Eusebium Samosatensem tristem Ecclesiarum statum. Luget in ep. 34 ad eumdem, delapsam in hereticoruia manus Tarsensem Ec- clesiam, dum episcopi morantur ac deliberant,se- que mutuo respiciunt.
IV. Quaenam autem illa exstiterint ecclesiastica nego:ia, in quibus gerendis studii ac sollicitudinis Basilii bona pars accessit, paucis exponendum.Jam diximus plurimosin Orienteorthodoxos episcopos,
Quoniam igitur dedit nobis Dominus et liturgiam p ubi viderunt Árianosin apertam ἱιηρίθίαίειη erum-
illis adimplere nec vestro deesse charilati;gratias mecum agite larguitori benefico.qui hanc quam vide- lis corporis nostridebilitatem imvisibilisua poten- [ia deduxit .Episcopusin aliqua dicecesis sue eccle- sia concionem habens,nequa quam profecto dixerit, aliam a se honore parem administrari ecclesiam. Hac so.i congruunt presbytero. Cuin ergo affixus essel uni ecclesie administrando Basilius, miniine mirurm.si in ejus homiliis, preter eam ,qua omnium prima in principium Proverbiorum pronunUüata est, nihil prorsus occurrit, ex quo episcopum ad-
(a) Ep. 23.
pere, ab eoram communione, quam hactenus ob heresis perfidz dissimulationem non fugerant,pe- nitus recessisse. Hi apud S. Epiphanium vocantur Semiariani, apud Socratem et Sozomenum Mace- doniani, iniquis prorsus nominibus. Bellum Aria- nis acerrirnum indixerunt unno 358,ac tum gratia et aucloritate apud Constantium floruerunt. Sed Ariani anno 360 retracio ud se imperatoris animo paeuas ab eis repetierunt defense veritatis,ac plu- ritios deposuere. Rediere plerique sub Juliano,et magnuin fidei studium declararunt.Cum ejusmodi
(0) Ep. 29.
XLIV
PAOLEGOMENA.
episcopis conjuncti erant praestantissimi viri Me- Α noris episcopos habuisse homini non alia quam le-
letius, Eusebius Samosatensis, Basilius el plurimi alii doctrina et sanctitate celeberrimi.
Quamvis autem magno Ecclesie commodo eve- nerit, ut ab Arianis orthodoxi secederent,non id- circo lamen pax restituta, sed dissensionihus et partium studiis referta omnia fuerunt, ita ut alius afios communicatores haberet, aut a sua commu- nioneremovere(.Communicabat Basilius cumAtha- nasio ; sed nequaquam Athanasius cum Meletio et Eusebio Samosatensi, intimis Basilii amicis Fla- grabat Eustathius justissimis Arianismi suspicioni - bue; Basilius, qui illius animum ex suo spectabat, multa illius causa bella sustinuit. Multi alii fidem defendebant non insincero,ut Eustathius, animo : sed tamen pluribus suspecti erant. Hinc ill: opi- niones anticipat», quibus se Musonius Neoczsa- riensis detineri fatebatur, quominus Basilium in pacificandisEcclesiis juvaret.Permagni ergo inter- erat et ad fidem et ad unitatem Ecclesie, ut ortho- doxi omnes remotis suspicionibus ac una prorsus stabilita communione vires suas in oppugnandis hereticis conjungerent. In hoc perficiendo opere Basilius nec presbyter, nec episcopus elaborare de- stitit. Sed eum ad optatos exitus eximium hoc consilium perducere mors prohibuit. At operi co ronidem imposuit synodus ccuinenica secunda, in qua Basilii amici plurimum potuerunt lbi enim constituta suntquadam veluti centracommunionis, ac spectatissimi quique in singulis provinciiselecti sunt episcopi, quibuscum quicunque communica-
cloris dignitate ornato. Nam sape alias Basilius,ut Constantinopoli anno 359,utilem episcopis operam navaverat,ac nuperrime causam Ecclesi: adversus Eunomium prestantissimis scriptis defenderat. Concilium Lampsacenum subsecuta est persecu- lio, in qua quidem jam vidimus quid de Ecclesia Basilius meruerit anno 365,cum Valentis,qui plu- ribus jam vastatis ecclesiis Caesariensem spe et aviditate devorabat,irritosinfectosque conatus red- didit. Praeter Lanc victoriam, qua fractos animos exsuscitare debuit, exortum civile bellum episcopis copiam dedit de rebus ecclesiasticis inter ze deli- berandi.Non enim perducta ad exitum fuerant de- creta Lampsacena synodi; eadem semper erat re-
p rum perturbatio; episcopi qui ab Arianis recesse-
rant, bellum inexpiabile habebant cum Anomois, nec tamen Occidentis et /Egypli communionem ha- bebant, aut saltem non per se ipsi,sed per medios quosdam communicatores habebant: preterea mul- torum lapsus in persecutione novum vulnus fece- rat. llaque varia concilia Smyrne, et in Pamphy- lia, Isauria ac Lycia celebrata sunt (c), quorum nomine tres legatiin Occidentem cum litteris missi, Eustathius Sebasteaus,Silvanus Tarsensis et Theo- philus Castabalitanus. His datum in mandatis, ut fidei Nicenesnbscriberent,etlitterasco mmunionis a Liberio impetrarent, Praeter communia negotia curande erant Eustathio res proprism. Depositus enim anno 360 ab Anomoais, ac postea in Valentis persecutione lapsus,magnis praesidiis egebat, ut a
rent, eos pro catholicis haberi synodus voluit; se- C Catholicis reciperetur,nec opprimeretur ab hare-
cus, si illorum carerent communione. Synodi de- cretum auctoritate sua confirmavit Theodosius, ul patetex celeberrima illiuslege,lib.xvi Cod .Thood., tit. 1. Magnus sane dolor exstitit Basilio, quod la- borum suorum fructum non viderit : sed illius no- inini rebusque gestis magnum mibi videtur decus addidisse synodus Constantinopolitana, dum ejus vestigia premit,et inchoatam ab eo telam pertexit.
V. Initium magnarum rerum ezxstitit synodus Lampsacena, cujus convocande licentiam (a) con- cessit Valentinianus,dum adhuc in Occidente mo- rabatur.In hoc concilio per duos menses delibera- tum est, ac decretum ut irrita essent, quie Con- stantinopoli Eudoxii et Acacii machinationibus
licis.Non enim ad aliud tempus referri debet quod ait Basilius (d), Eustathium,cum tomo ab Eudoxii factione composito consensisset, in concione frau- dem sibi factam deplorasse.
Aliquid Basilius consilio suo ad hanc legationem videlur contulisse. Erant enim tres legati ex inti- mis illius amicis: (uod quidem de Eustathio certum sua sponte et exploratum est; de Theophilo autem consuli potest epistola 245 ad eum scripta. Alque haud scio an Silvanum omnium plurimum fecerit, quem et mortuum beatum appellat, et vivum sic coluit,ut illius visendi desiderio solitudinem suam aliquando reliquerit (e),comitem se Eustathio ad- jungens. Deinde vero plurimum intererat Basilii,
gesta fuerant, atque ut. Constantinopolitama fidei Dut lapsus Eustathii repararetur; vixque dubium
formula rejiceretur, Filius Patri similis secundum substantiam przdicaretur,eaque in omnibus Eccle- siis fides vigeret, quae Seleucie quidem confir- mata, Antiochis tero in dedicatione majoris eccle- sie exposita luerat. Non adfuit Lampsaci Basi- lius (5),sed eum Eustathius cum pluribus aliisepie scopis Lampsacum proficiscens, in locum Eusinoe dictum advocarit, ibique Basilius cum episcopis de fide multa disseruit.Minime mirum est tantum ho-
t, Sozom., lib. vi, ο. 7. b) Ep. 293. (c) Socrat., lib. iv, c. 12.
quin suadente aut saltem probante Basilio (f),hanc Enstathius errati purgandi viai iuvenerit, ut Ro- mam profectus, inde fidem patrum acciperet, ita ut quod Ecclesiis detrimenti intulerat inalo appro- bando, id meliore introducendo eniendaret. Deni- que Basilius anno 371 sic agit cum sancto Athana- sio de legatis Romam mittendis, ut non tunc pri - :num banc cogitationem suscepisse videatur, sed jamdudum illius utilitatem perspexisse. Dudum
d) Ep. 244, n. 5. e) Ep. 223, n. 5.
Ep. 244, n. 5.
VITA S. SASILII. LY
noci el ipse, inquit (a), pro mediocri mea rerum 4 — Quod ait Basilius (d) Eustajhium ftoma attulisse notitia, unam esse Ecclesiis nostris auxilii viam, — litteras, que eum in episcopatum restitvebant, íd si nobiscum conspirent Occidentales episcopi. de litteris Liberii dictum videtur,inquibus Liberius
Videntur tres legati sub extrema autumni tem- — Eustathio et duohus aliis legatis henorem habet,ut pora anno 305 profecti esse. Nam cum Liberius collegis suis ac legitimis episcopis; nec necesse est obierit anno 9*6, cumque legali non solum ab eo, cum Baronio alias litteras comminisci. Sie enim sed etiam ab episc^pis Italie, Afriem, Gallis et Si- Basilius litteris Damasi episcopatum Antiocheung ciliz litteras attulerint initio veris anni 367, non Ecclesi: Paulino attribui dicit (e), quia ad Payli- satis habuissent spatii ad tot ac taptas res confi- num Damasus, ut ad legitimum episcopum scribe. ciendas, si serius profecti fuissent. Probabile enim bat. Unde etiam e:dem litlerevocantur cujusdam est illos has regiones, ut existimat Tillemontius, principutus tressera(f) Quinetiam cumsancto Atha- aut simul peragrasse, aut saltem laborem inter se nasío agens de restituen !is S, Meletio ovibus, quas partitos esse. Paulinus abstraxerat, idem ait (g) placuisse Occi-
Dixi legatos rediisse verno tempore anni 367, dentalibus, ut littere per beatum Silvunum allate quia redeuntes Liberii litteras concilio Tyanensi testantur.Meletii autem Liberius nonaliter videtur obtuleruni, cui aliud tempus assignari non potest. episcopatum confirmasse, quam illum inter aljos In hac enim synodo statutum (5), ut episcopi ante P episcopos salutando, Sed si hae admittitur conje- exitum veris, id est ante zstatis calores Torsum — ctura pro Eustathio,qui inter episcopos primus a Li- Cilicis convenirent. [loc autom anne 367 conti- berio nominatur,legendum erit Me/etio,nec C ril- gisse patet, quia probabile non est legatos post lus, qui secundo loco salutatur, alius erit quam obitum Liberii, qui mense Septembri anno 368 Hierosolymitanus,qui cum S. Melejio conjunctissi- mortous est, tam diu moratos esse, ut non redi- mus fuit. Illud tanien. occurrit incommodi, quod reni nisi anno 368. episcopi, quos alloquitur Liberius, subscripserant
Prafuit huic concilio Eusebius Cesariensis,nec formulze Constantinopolitanm. Perjuriis, inquit dubium esi quin eum sccutus sit Dasilins, aut sal- — (n.9),n fruudem fnducti,subscripsistis.Ünde etiam tere, uL io alijs rebus, ia in hoc cogendo concilio reditum illis ad saniorem menfem gratulatur Porro suie eum consilis juver. Synodo imerí(oerunt necS Meletius videtur unquam hanc culpam com- Athanasius Ancyre, Pelagius Laodicem, Zeno meruisse nec S. Cyrillus. Sed hzc difficultas focile Tyri, Paulus Emess, Otreius Melitiuz, Gregorius solvitur. Non enim putandum esl jnter episcopos Noaiansi et alii complures,qui sub Jeviano consub- 659 quos recenset Liberius, nullum fuisse ab hoc stantiale retinendum in concilio Antiocheno decre- C nao iitegrum., Plerique hoc commiserant : quod
verant. Cum lectis fuissent Liberii οἱ aliorum epi- scoporum littere, summo omnes gaudio exsulta- runt, ac εί sue Ecclesias Orientis certiores fecere, indicto in urbem Tarsensem ante exitum veris concilio ut pax omnium consensa firmaretur. Sed hanc synodum liaberi ve!uit Valens,ac preeter- ea cum jamjam congreganda esset. triginta qua- tuor Asiz episcopi in Caria congregati consubstan
tjale rejecerunt, ac formulam, qu& Antiochis et Seleuciz promulgata fuerat, ratam esse voluerunt. Hos episcopos ab amplectendo consubstantiali non scrupulus quidam delterruit.sed sententiz pravitas, quz tanta fuit in bis regionibus, ut miretur Dasi-
sajis fuit ut eos Liberius sic alloqueretur. Alioqui ne unus quidem in tolo Oriente excipi posset, cum Liberii epistola universis Orieniis episcopis ortho- doxis inscripta sit.
Litteris Liberii adjuncta erat fides -£uj subscri- psit Eustathius. ld ipse Literiua (n. 1) et pluribus loeis Basilius (h) testantur. Quod autem Basiiins, seu potius Orientales sic de Eustathio loquuntur : Quaenam autem ei proposita fuerint a beatissimo episcopo Liberio, et quibusnam assensus «tt igno- ramus, nisi guod epistolam attulit quas eum reshitwebat, eaque ostensa concilio Tyanensi in suum locum re:ti- [ulus esl; ine colliginon dehet Basilium ignorasse
lius (c) anno 375 θχιιηίθ, si qui omnino in Asiano Did quod p'uribus locis (i) exprobrat Eustathio, eum
tractu extra labem harelicorum sint. Quantus Ba- silii dolor exstiterit optimis consiliis exitu caren- tibus, facilis conjectura est. Quid deinceps wigue ai episcopalum ad pacificationem Eccle- siarum navaverit, plane nescimus. Át eum de suis lahoribus nihil remisisse perspicimus ex his qua supra ab illo dicla retulimus. cum A'hanasii An- cyrani morte magnum pr:sidium amisisset,
a) Ep. 66. Sozom., lib. vi,c. 12. (e: Ep. 218. (d) Kp. 265, n. 3. (e) Ep. 214, n. 2.
Rom: fidei Niczenz subsciipsisse: nam hoc ipso in loco ait eum depopulari fidem ob quam suscept's est, Sed cum multa alia inter Lilerium et legatos intercessissent (eos enim non facile admisit Libe- rius, teste Socrate [j]. non parvi intereat Ecclesiis significari quibusnam conditionibus susceptus es- sel Eustathius. Conjicit eruditus editor litteratu m Pontificum Romanorum, Basil:um, cum epistolam
(f; Ep. 219. i! Eb. 07. ( Ep. 244, n. 5. 263, n. 3.
i) Ibid. ᾗ Lib. iv, c. 12.
AXLVI
PROLEGOMENA.
363 scriberet, gesta synodi Tyanensis ex incerto A legati mitterentur, pluribus locis habita sunt con-
tantum rumore cognita habuisse,que postea accu- ratius cognovit, epistolam 244 scribens. Inutilis prorsus hec conjectura,cum epistola 263 posterior sit, ut omittam verisimillimum esse,Basilium cum episcopo suo ad synodum T yanensem venisse.
Vl. Magnam sane Basilio laudem detrahit opinio Tillemontii, qui dum eum in solitudinis latebras abdit ab anno 363 usque ad 366,nullam ei partem his in rebus relinquit. Sed quia doctissimus scri- ptor, cur Basilii reditum longius differat. hoc po- issimum nititur argumento, quod synodus l,am- psacena anno 365 habita fuerit (;), persecutio au- tem ad annum sequentem pertiaeat,examinandum nobis est quonam anno hac sjnodus collocanda sit.
Lampsacenam synodum(b)ab anno 364 divellinon sinunt circumstantis.Licentia cogendi concilii non a Valente petitur, sed α Valentiniano, qui relicta Constantinopoli, Romam contendens,iter per Thra- ciam faciebat. Responsio imperatoris minime re- dolet ingenium Valentis.Sic enim respondit: Mihi quidem in laicorum ordine constituto fas non est hujusmodinegotia curiosius scrutari; sacerdotes vero quibus id cure est,seorsim ubicunque volue. rint conveniant. Legati a concilio missi Valenteia adeunt Heraclec,e Thracia tum revertentem.F'a- trem enim Sirmium usque comitatus fuerat. Hoc profecto cum anno 364 omnino colizrent.Plus tri- buendum his circumstantiis quae narrantur a So-
cilia (c), ut Smyrne in Asia, atque etiam in Pisi- dia, Isauria Pamphilia et Lycia. His autem rebus percommodum tempus fuit, bellum Procopti,quod ab cstate anni 305 usque ad mensem Maium anni 906, Valentem detinuit. AL qui synodum Lampsa- cenam ad annum 365 referunt, varia illa concilia et legationem anno sequenti 366 collocare cogun- tur : quo tempore Valentem bello civili defunctum latere difficillimum erat.Quinetiam ita sese in ar- ctum conjiciunt, ut pedem referre non possint. Nam cum Procepius victus non fuerit nisi mense Maio anni 366 cumque Liberius papa mense Septembri ejusdem anni obierit,quomodo intra illad tempus, quod à mense Maio ad Septembrem effluxit,tot ac tante res concludi possint,negotiorum,quas super- esse solent post bellum civile,adminisiratio,deinde persecutio in variis provinciis,quas peragravit Va- lens,episcoporum varis inter se deliberationes ac varia concilia,legatorum denique delectus,eorum- que in urbem Romam adventus,ubi cum Liberio de rebus Orientis egerunt, eique dederunt litteras et ab eo acceperunt. CAPUT XI. ;
. esbyleri munere. in. ipsa ur - | ΜΗΝ ind, IL. De. itlius epistolis " d $3.
ll. Charites Basil fame grassante IV. Duo ea de
re testimonia G 4 Nyssené explicantur. V. Fa-
mes lofo auno perduravit.
I. Sed nunc redeundum nobis est Cesarcam,et quid ibi presbyter gesserit Pasilius,narrante Gre-
zomeno,quam notis consularibus,quasSocrates non c gorio,audiendum.Sic igitur pergit Theologus (d):
ex Actis concilii Lampsaceni ervil, sed, ut sx»pe alias, ex propriis conjecturis. Hoc ipso enim in loco bellum adversus Procopium anno sequenti, Gratiano et Dagalaipho consulibus, id est anno 366,geri coepisse narrat. [In quo quidem nobiscum facit, ac Tilleinontii sententiam evertit, dum bel- lum civile anno post synodum Lampsacenam exor- tum esse narrat. Dum autem idem bellum Gra- liano et Dagalaipho consulibus, id est anno 366 geri copisse dicit, tota errat via, nec jam ei, dum synodum Lampsacenam duobus Augustis primum consulibus habitam referl, lanla attri- buenda est auctoritas, quantam attribuit Tille- monlius.
Aliud nobis argumentum suppeditat persecutio, qu& cum anno 365 grassala sit, ut supra demon- stratum,et concilium Lampsacenum subsecuta sit, ut omnes fatentur, certissimo argumento est hanc synodum annu 964 habitam fuisse.
Ipsa deniqueseries et junctura earu:n rerum,quae a synodo Lampsacena usque ad Tyanensem inter- cesserunt, mirifice quadrat in ea quam sequimur sententia; atin opinione Tillemontii penitus discon- venit. Legatorum in Occidentem mittendorum ne- cessitatemaltulit persecutionis violentia:antequam
(a) Tom. VI, not. 81, 82, ín Arianos. (b) Sozom. lib. vi, c, 7.
Τῆς καὶ περὶ τὴν ᾿Εκκλησίαν τοὺ ἀνδρὸς χηδεµονίας καὶ προστασίας, πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα γνωρίσματα, παῤῥησία πρὸς ἄρχοντας τοὺς τε ἄλλους καὶ τοὺς δυνατωτάτου, τῆς πόλεως ' διχφορῶν λύσεις οὖκ ἀπιστούμεναι, ἀλλ᾽ ὑπὸ της ἐκείνου φωνῆς τυπούµεναι, νόμῳ τῷ τρόπῳ χρώµεναι, προστασίαι τῶν δεοµένων, αἱ μὲν πλείους πνευματικαὶ, οὐκ ὀλίγαι δὲ καὶ σωµατι- καί ' καὶ γὰρ καὶ τοῦτο πολ)άχις εἷς duy φέρει δι εὐνοίας δουλούμενον * πτωχοτροφίαι, ξενοδοχίαι, παρ- θενοχοµίαι, νοµοθεσίαι μοναστῶν ἔγγραφοί τε καὶ ἄγραφοι ΄ εὐχῶν διατάξεις, εὐκοσμίαι τοῦ βήματος, τὰ ἄλλα οἷς ἂν ὁ ἀληθῶς ἄνθρωπος τοῦ θεοῦ καὶ μετὰ Oso) τεταγµένος, Àxov ὠφελήσειεν. Jam. vero ipsius
D erga Ecclesiam cura ac prasidii quanquam mul-
ta quoque alia indicia sunt, libertas ad. prasides, cum alios, tum polenlissimos quosque civilolis, coniroversiarum dirempliones nequaquam sus- peeto, sed ab ejus voce formate ac constituta, modoque lanquam lege ulentes, egentium patro- cinia, plura quidem spiritualia,sed tamen corpo- rea non. pauca (nam id quoque saepenumero ad animam tendil.per benevolenliam subigens,ac ve- lut in scrvitutem trahens). pauperum alendorum, hospitum excipiendorum, virginum curandarum studium,monasticerwm legum insttulionespartim
(c) Socrat. lib. m, c. 12. (d) Or. 20, 340.
VITA S. BABILII..